ΘΕΜΑ: Παροχή διευκρινίσεων για την φορολογική αντιμετώπιση ως προς τη φορολογία κληρονομιών των κοινών λογαριασμών χρηματικών καταθέσεων και λοιπών χρηματοπιστωτικών προϊόντων της αλλοδαπής

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Α) ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ

Εγκύκλιος που αφορά στη φορολογική αντιμετώπιση ως προς τη φορολογία κληρονομιών των κοινών λογαριασμών χρηματικών καταθέσεων και λοιπών χρηματοπιστωτικών προϊόντων της αλλοδαπής στην περίπτωση θανάτου ενός συνδικαιούχου.

Β) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Με την παρούσα εγκύκλιο παρέχονται οδηγίες αναφορικά με την φορολογική αντιμετώπιση από πλευράς φορολογίας κληρονομιών για κοινούς λογαριασμούς χρηματικών καταθέσεων ή λοιπών χρηματοπιστωτικών προϊόντων που τηρούνται στην αλλοδαπή.

Γ) ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Η εγκύκλιος αφορά στις υπηρεσίες της Φορολογικής Διοίκησης και στους φορολογούμενους.

Με αφορμή ερωτήματα που έχουν περιέλθει στην υπηρεσία μας αναφορικά με την φορολογική μεταχείριση ως προς τον φόρο κληρονομίας των κοινών λογαριασμών χρηματικών καταθέσεων και λοιπών χρηματοπιστωτικών προϊόντων που τηρούνται σε τραπεζικά ιδρύματα της αλλοδαπής, παρέχουμε τις ακόλουθες οδηγίες και διευκρινίσεις.

1. Με τις διατάξεις των άρθρων 2 και 3 του ν. 5638/1932 «Περί καταθέσεως εις κοινό λογαριασμόν» ορίζεται ότι στις καταθέσεις αυτές μπορεί να τεθεί ο όρος ότι με τον θάνατο οποιουδήποτε των δικαιούχων, η κατάθεση και ο λογαριασμός από αυτή περιέρχεται αυτοδικαίως στους λοιπούς επιζώντες ως τον τελευταίο από αυτούς. Στην περίπτωση αυτή η κατάθεση περιέρχεται σ’ αυτούς ελεύθερη από κάθε φόρο κληρονομίας ή τέλος. Αντίθετα, η απαλλαγή αυτή δεν επεκτείνεται στους κληρονόμους του δικαιούχου που απόμεινε τελευταίος. Διάθεση της κατάθεσης είτε κατά τη διάρκεια της ζωής είτε με αιτία τον θάνατο δεν επιτρέπεται, οι δε κληρονόμοι εκείνου που πέθανε είτε αδιάθετος είτε με διαθήκη, καθώς και οι αναγκαίοι κληρονόμοι του δεν έχουν δικαίωμα στην κατάθεση. Όπως, άλλωστε, έχει γίνει δεκτό με τη γνμδ ΝΣΚ 64/2000, η οποία έγινε δεκτή από τον Υπουργό Οικονομικών, η ως άνω νομοθετική πρόβλεψη του ν. 5638/1932 έχει την έννοια ότι η ενάσκηση του ενοχικού δικαιώματος της ανάληψης από οποιονδήποτε επιζώντα δικαιούχο δεν θα φορολογηθεί στα πλαίσια της φορολογίας κληρονομιών, αφού ο κοινός λογαριασμός δεν ανήκει στην κληρονομιαία περιουσία του θανόντος (σχετ. και οι γνμ. ΝΣΚ 17/1987, 775/1984).

2. Σύμφωνα με την περ. γ' της παρ. 2 του άρθρου 25 του Κώδικα διατάξεων φορολογίας κληρονομιών, δωρεών, γονικών παροχών και κερδών από τυχερά παίγνια (ν. 2961/2001, Α'266), όπως ίσχυε πριν από την τροποποίησή της με το άρθρο 57 του ν. 4916/2022 (Α'65), σε συνέχεια των ως άνω οριζόμενων στον ν. 5638/1932, απαλλάσσονταν από τον φόρο κληρονομίας η χρηματική κατάθεση σε τράπεζα σε ανοικτό λογαριασμό στο όνομα δύο ή περισσοτέρων από κοινού (Compte Joint, Joint Account) κατά τις διατάξεις του ν. 5638/1932 (Α'307), στην οποία είχε τεθεί ο πρόσθετος όρος ότι με τον θάνατο οποιουδήποτε δικαιούχου, η κατάθεση και ο λογαριασμός αυτής περιέρχεται αυτοδίκαια στους λοιπούς επιζώντες μέχρι τον τελευταίο από αυτούς. Η απαλλαγή αυτή ίσχυε και σε κοινούς λογαριασμούς με προθεσμία ή ταμιευτηρίου με προειδοποίηση και σε κοινούς λογαριασμούς σε συνάλλαγμα ή σε συνάλλαγμα και δραχμές με προθεσμία ή ταμιευτηρίου με προειδοποίηση μόνιμων κατοίκων της αλλοδαπής ή αυτών με συνδικαιούχους μόνιμους κατοίκους της ημεδαπής. Αντίθετα, η απαλλαγή αυτή δεν επεκτεινόταν στους κληρονόμους του τελευταίου απομείναντος δικαιούχου. Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονταν ανάλογα και σε μερίδα αμοιβαίου κεφαλαίου.

3. Περαιτέρω, αναφορικά με την περίπτωση των κινητών αξιών, σημειώνεται ότι με την παρ. 8 του άρθρου 31 του ν. 3461/2006 (Α'106), με τον οποίο ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο η Οδηγία 2004/25/ΕΚ σχετικά με τις δημόσιες προτάσεις αγοράς κινητών αξιών, οριζόταν ότι οι διατάξεις του ν. 5638/1932 «περί καταθέσεως εις κοινόν λογαριασμόν» εφαρμόζονται και στις άυλες (κινητές) αξίες που καταχωρούνται στο Σύστημα Άυλων Τίτλων. Η ανωτέρω διάταξη της παρ. 8 του αρθ. 31 του ν. 3461/2006 καταργήθηκε με την περ. δ'της παρ. 2 του άρθρου 29 του ν. 4569/2018 (Α'179), ωστόσο με την παρ. 6 του άρθρου 13 του ίδιου νόμου προβλέφθηκε ότι για τις κινητές αξίες, που τηρούνται σε κεντρικό αποθετήριο τίτλων ή μέσω διαμεσολαβητή, σύμφωνα με τις παρ. 1 έως 5 του άρθρου αυτού, μπορεί, ύστερα από σχετική συμφωνία με τους πελάτες, να εφαρμόζεται αναλογικά ο ν. 5638/1932.

4. Με το άρθρο 57 του ν. 4916/2022 τροποποιήθηκε η περ. γ' της παρ. 2 του άρθρου 25 του ν. 2961/2001, η οποία κωδικοποιήθηκε ως περ. β' της παρ. 2 του άρθρου 75 του Κώδικα Φορολογίας Περιουσίας (ν. 5219/2025 – Α'130) και ορίζεται πλέον ότι απαλλάσσεται από τον φόρο κληρονομιάς τόσο η χρηματική κατάθεση σε πιστωτικό ίδρυμα σε ευρώ ή σε ξένο νόμισμα στο όνομα δύο (2) ή περισσοτέρων δικαιούχων από κοινού, όσο και οι κοινοί λογαριασμοί λοιπών χρηματοπιστωτικών προϊόντων της ημεδαπής ή της αλλοδαπής, ανεξάρτητα από την κατοικία των συνδικαιούχων, μετά τον θάνατο οποιουδήποτε εξ αυτών για όλους τους επιζώντες συνδικαιούχους, στους οποίους περιέρχεται αυτοδίκαια, και μέχρι τον τελευταίο από αυτούς.

5. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του άρθρου 57 του ν. 4916/2022 «Στόχος της προτεινόμενης διάταξης είναι η φορολογική ισότητα και η διευκόλυνση των επενδύσεων, χωρίς φορολογική επιβάρυνση με φόρο κληρονομιάς όλων των αντίστοιχων λογαριασμών και επενδυτικών προϊόντων, ημεδαπής και αλλοδαπής, σε ευρώ ή/και σε ξένο νόμισμα, αφού δεν αποτελούν κληρονομιά…».

6. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι εφόσον, σε περίπτωση θανάτου ενός συνδικαιούχου κοινού τραπεζικού λογαριασμού, η χρηματική κατάθεση και ο λογαριασμός αυτός περιέρχεται αυτοδικαίως στους λοιπούς επιζώντες συνδικαιούχους, το ποσό της κατάθεσης αυτής εξαιρείται από την κληρονομιά, καθώς δεν συνιστά μέρος της κληρονομιαίας περιουσίας. Επομένως, η ανάληψη του ποσού αυτού από τον επιζώντα καταθέτη, ακόμα και στην περίπτωση που αυτός είναι, συγχρόνως, και κληρονόμος του αποβιώσαντος, γίνεται όχι μόνο «ιδίω ονόματι», αλλά και «εξ ιδίου δικαίου» και όχι με την ιδιότητα του κληρονόμου. Συνεπώς, με βάση τις προαναφερόμενες διατάξεις περί απαλλαγής από τον φόρο κληρονομιάς, τόσο την προϊσχύσασα περ. γ' της παρ. 2 του άρθρου 25 του ν. 2961/2001, όπως ίσχυε πριν από την τροποποίησή της με το άρθρο 57 του 4916/2022, όσο και την ισχύουσα διάταξη της περ. β' της παρ. 2 του άρθρου 75 του ν. 5219/2025, με την οποία κωδικοποιήθηκε η περ. γ της παρ. 2 του αρθ. 25 του ν. 2961/2001, σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 2 και 3 του ν. 5638/1932, συνάγεται ότι οι καταθέσεις σε κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς ή σε κοινά χαρτοφυλάκια στην ημεδαπή ή στην αλλοδαπή, οι οποίες σε περίπτωση θανάτου ενός συνδικαιούχου περιέρχονται αυτοδικαίως στους λοιπούς επιζώντες συνδικαιούχους, δεν υπόκεινται σε φόρο κληρονομίας μετά τον θάνατο ενός συνδικαιούχου για όλους τους επιζώντες συνδικαιούχους, δεδομένου ότι με βάση τα προαναφερθέντα τα εν λόγω ποσά καταθέσεων δεν αποτελούν μέρος της κληρονομιαίας περιουσίας.

Ο ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΤΗΣ ANΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΙΤΣΙΛΗΣ