Φορολογικές Δεσμευτικές Απαντήσεις

Ένα νέο εργαλείο σταθερότητας σε ένα σύνθετο φορολογικό περιβάλλον

Σε μια περίοδο έντονου διεθνούς ανταγωνισμού για την προσέλκυση επενδύσεων και πολύπλοκου φορολογικού περιβάλλοντος, η ανάγκη για σταθερούς κανόνες και διαφάνεια καθίσταται ολοένα πιο επιτακτική. Σε αυτό το πλαίσιο, η εισαγωγή των Φορολογικών Δεσμευτικών Απαντήσεων (Φ.Δ.Α.) στο ελληνικό φορολογικό σύστημα συνιστά μια ουσιαστική μεταρρύθμιση που φιλοδοξεί να ενισχύσει τη φορολογική βεβαιότητα και να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης.

Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη συνολική αναπτυξιακή στρατηγική που υλοποιείται από το 2019 έως σήμερα υπό την ηγεσία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, με στόχο τη δημιουργία ενός φιλικού και αξιόπιστου επενδυτικού περιβάλλοντος. Παράλληλα, αντανακλά τη σύγχρονη προσέγγιση στη φορολογική πολιτική που προωθεί το Υπουργείο Οικονομικών υπό τον Κυριάκο Πιερρακάκη, δίνοντας έμφαση στην προβλεψιμότητα, τη συνεργασία και τη διαφάνεια. 

Οι Φ.Δ.Α. ή, υπό τη διεθνή ορολογία, advance tax rulings, αποτελούν μια επιτυχημένη διεθνή πρακτική, η οποία εφαρμόζεται ήδη σε πλήθος κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΟΣΑ και έχει αποδείξει ότι μπορεί να μειώσει την αβεβαιότητα και να διευκολύνει τη λήψη επενδυτικών αποφάσεων. Στην Ελλάδα, μέχρι σήμερα, αντίστοιχες εκ των προτέρων αποφάσεις εκδίδονται αποκλειστικά για ενδοομιλικές συναλλαγές (Advance Pricing Agreements). Η επέκταση του θεσμού σε ευρύτερο φάσμα συναλλαγών σηματοδοτεί ένα ουσιαστικό βήμα εναρμόνισης της χώρας με τις διεθνείς εξελίξεις. Η θέσπισή του προέκυψε κατόπιν συστηματικής μελέτης των αντίστοιχων μοντέλων που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη-μέλη, της λειτουργίας τους στην πράξη και των αποτελεσμάτων τους. Με βάση αυτά τα δεδομένα διαμορφώθηκε ένα πλαίσιο προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες της ελληνικής έννομης τάξης, λαμβάνοντας υπόψη τη φορολογική κουλτούρα και τις ανάγκες της εγχώριας αγοράς.

Ο νέος θεσμός παρέχει τη δυνατότητα σε φυσικά και νομικά πρόσωπα να ζητούν, πριν από την πραγματοποίηση μιας συναλλαγής ή επιχειρηματικής επιλογής, την επίσημη ερμηνεία της φορολογικής νομοθεσίας από τη φορολογική διοίκηση. Πρόκειται για μια εκ των προτέρων αποσαφήνιση της εφαρμογής του νόμου σε συγκεκριμένα και επαρκώς καθορισμένα από τον αιτούντα μελλοντικά πραγματικά περιστατικά. Με τον τρόπο αυτό η διοίκηση δεν περιορίζεται στον εκ των υστέρων έλεγχο, αλλά συμβάλλει ενεργά στην πρόληψη διαφορών και στην ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου.

Η έκδοση Φ.Δ.Α προϋποθέτει την ύπαρξη ερμηνευτικού κενού. Συνεπώς δεν αποτελεί μηχανισμό γενικής καθοδήγησης, όπως η ερμηνευτική εγκύκλιος, αλλά εργαλείο στοχευμένης ερμηνείας. Είναι σημαντικό να αποσαφηνισθεί ότι αντικείμενο της εκ των προτέρων απάντησης μπορεί να είναι μόνο η ερμηνεία της  ισχύουσας νομοθεσίας, εθνικής, ενωσιακής και διεθνούς και όχι η επιβολή φόρων ή η προνομιακή φορολογική μεταχείριση μέσω χορήγησης απαλλαγών ή μειώσεων φόρου που δεν προβλέπονται στη νομοθεσία.

Κεντρικό χαρακτηριστικό που διέπει το θεσμό είναι η διαφάνεια, η οποία δεν περιορίζεται σε μια αφηρημένη αρχή αλλά αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο. Καταρχάς το αντικείμενο, οι όροι αποδοχής ή απόρριψης της αίτησης και η δεσμευτικότητα της απάντησης καθορίζονται σαφώς. Επιπλέον, προβλέπεται η δημοσίευση των Φ.Δ.Α. σε ανωνυμοποιημένη μορφή, δημιουργώντας ένα σώμα διοικητικής ερμηνείας προσβάσιμο στην αγορά, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι δεν θα διαρρεύσουν εμπορικά ή επιχειρηματικά απόρρητα. Τέλος, προβλέπεται η διασυνοριακή ανταλλαγή πληροφοριών για τα advance tax rulings, τόσο μέσω της Οδηγίας DAC όσο και της Πολυμερούς Σύμβασης για την Αμοιβαία Διοικητική Συνδρομή σε επίπεδο ΟΟΣΑ, αφού η χώρα μας εφαρμόζει και τα δύο πλαίσια διεθνούς φορολογικής συνεργασίας.

Η δεσμευτικότητα της Φ.Δ.Α. συναρτάται με τη φύση της. Πρόκειται για ερμηνευτική πράξη που δεσμεύει τη φορολογική διοίκηση αλλά όχι τον αιτούντα, ο οποίος ακόμη και μετά την έκδοσή της δεν είναι υποχρεωμένος να την ακολουθήσει. Ενώ παρέχει ουσιαστική καθοδήγηση, δεν συνιστά εκτελεστή διοικητική πράξη, δεν επιβάλλει υποχρεώσεις ούτε μεταβάλλει άμεσα τη νομική κατάσταση του φορολογουμένου, επομένως δεν προσβάλλεται διοικητικά και δικαστικά.  Αντιθέτως, επ’ ουδενί θίγεται το δικαίωμα δικαστικής προστασίας έναντι εκτελεστών διοικητικών πράξεων που θα προκύψουν από την εφαρμογή της.

Είναι, ασφαλώς, αναγκαίο να αναγνωριστεί ότι κάθε τέτοια πρωτοβουλία συνοδεύεται και από προκλήσεις. Γι’ αυτό ο σχεδιασμός του θεσμού περιλαμβάνει δικλίδες ασφαλείας, με σαφείς προϋποθέσεις, εξαιρέσεις και διαδικαστικές εγγυήσεις.

Τελικώς, η αξία του θεσμού θα αναδειχθεί στην πράξη, μέσα από την ορθή και συνεπή εφαρμογή του. Εφόσον αξιοποιηθεί όπως έχει σχεδιαστεί, δύναται να λειτουργήσει ως ουσιαστικό εργαλείο ενίσχυσης της ασφάλειας και της σταθερότητας των συναλλαγών, μειώνοντας την αβεβαιότητα και ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Χρύσα Μήλιου
Γενική Γραμματέας Φορολογικής Πολιτικής 
Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών