Αριθμ. ΥΠ 1157

ΦΕΚ B’ 2323/24.04.2026

Καθορισμός των μέτρων προληπτικής πυροπροστασίας και των υποχρεώσεων καθαρισμού οικοπεδικών και ακάλυπτων χώρων, της διαδικασίας υποβολής δηλώσεων, καθώς και των ειδικότερων θεμάτων σχετικά με τη διενέργεια ελέγχων από τις αρμόδιες αρχές, τη διαδικασία επιβολής, βεβαίωσης και είσπραξης των προβλεπόμενων διοικητικών προστίμων, της διαδικασίας υποβολής ένστασης και κάθε άλλης αναγκαίας λεπτομέρειας για την ορθή και αποτελεσματική εφαρμογή των διατάξεων περί του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας των άρθρων 53Α και 53ΙΔ του ν. 4662/2020 (Α’ 27).

ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ - ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ -

ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ - ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Έχοντας υπόψη:

1. Τις διατάξεις:

α) Των παρ. 10 και 11 του άρθρου 53Α και της παρ. 9 του άρθρου 53ΙΔ του ν. 4662/2020 «Εθνικός Μηχανισμός Διαχείρισης Κρίσεων και Αντιμετώπισης Κινδύνων, Αναδιάρθρωση της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, Αναβάθμιση Εθελοντισμού Πολιτικής Προστασίας, Αναδιοργάνωση του Πυροσβεστικού Σώματος και άλλες διατάξεις» (Α’ 27),

β) της υποπερ. 26 της περ. β’ της παρ. Ι του άρθρου 75 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006, Α’ 114),

γ) του ν. 3013/2002 «Αναβάθμιση της πολιτικής προστασίας και λοιπές διατάξεις» (Α’ 102), και ιδίως του άρθρου 31 αυτού,

δ) του ν. 998/1979 «Περί προστασίας των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της χώρας» (Α’ 289),

ε) του ν. 5003/2022 «Δημοτική Αστυνομία, Φορείς Λαϊκών Αγορών, απλούστευση διαδικασιών μεταξύ Ο.Τ.Α. και Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, ρυθμίσεις εξομάλυνσης της εκλογικής διαδικασίας κατοίκων εξωτερικού και λοιπές ρυθμίσεις» (Α’ 230),

στ) του ν. 4624/2019 «Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Απριλίου 2016 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και ενσωμάτωση στην εθνική νομοθεσία της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/680 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Απριλίου 2016 και άλλες διατάξεις» (Α’ 137),

ζ) του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α’ 190),

η) του ν. 4727/2020 «Ψηφιακή Διακυβέρνηση (Ενσωμάτωση στην Ελληνική Νομοθεσία της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/2102 και της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1024) Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες (Ενσωμάτωση στο Ελληνικό Δίκαιο της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972) και άλλες διατάξεις» (Α’ 184),

θ) του άρθρου 90 του Κώδικα Νομοθεσίας για την Κυβέρνηση και τα κυβερνητικά όργανα (π.δ. 63/2005, Α’ 98), όπως διατηρήθηκε σε ισχύ με την περ. 22 του άρθρου 119 του ν. 4622/2019 (Α’ 133),

ι) του π.δ. 70/2021 «Σύσταση Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, μεταφορά υπηρεσιών και αρμοδιοτήτων μεταξύ Υπουργείων» (Α’ 161),

ια) του π.δ. 79/2023 «Διορισμός Υπουργών, Αναπληρωτών Υπουργών και Υφυπουργών» (Α’ 131),

ιβ) του π.δ. 32/2024 «Διορισμός Υπουργών και Υφυπουργών» (Α’ 91),

ιγ) του π.δ. 27/2025 «Διορισμός Υπουργών, Αναπληρωτή Υπουργού, Υφυπουργών και Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης» (Α’ 44),

ιδ) του π.δ. 17/2026 «Διορισμός Υπουργών και Υφυπουργού» (Α’ 55),

ιε) του π.δ. 142/2017 «Οργανισμός Υπουργείου Οικονομικών» (Α’ 181), ιστ) του π.δ. 81/2019 «Σύσταση, συγχώνευση, μετονομασία και κατάργηση Υπουργείων και καθορισμός των αρμοδιοτήτων τους - Μεταφορά υπηρεσιών και αρμοδιοτήτων μεταξύ Υπουργείων» (Α’ 119),

ιζ) του π.δ. 82/2023 «Μετονομασία Υπουργείου - Σύσταση και μετονομασία Γενικών Γραμματειών - Μεταφορά αρμοδιοτήτων, υπηρεσιακών μονάδων και θέσεων προσωπικού - Τροποποίηση και συμπλήρωση του π.δ. 77/2023 (Α’ 130) - Μεταβατικές διατάξεις» (Α’ 139),

ιη) του π.δ. 40/2020 «Οργανισμός του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης» (Α’ 85),

ιθ) της υπό στοιχεία ΥΠ3761/1.12.2025 κοινής απόφασης των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Έγκριση εθνικού χάρτη εκτίμησης κινδύνου δασικών πυρκαγιών» (Β’ 6464).

2. Tην υπό στοιχεία 102928 ΕΞ2023/10.7.2023 κοινή απόφαση του Πρωθυπουργού και του Υπουργού Οικονομικών «Ανάθεση αρμοδιοτήτων στον Υφυπουργό Οικονομικών, Αθανάσιο Πετραλιά» (Β’ 4441).

3. Την υπ’ αρ. 948/19.06.2024 κοινή απόφαση του Πρωθυπουργού και του Υπουργού Εσωτερικών «Ανάθεση αρμοδιοτήτων στον Υφυπουργό Εσωτερικών, Βασίλειο-Πέτρο Σπανάκη» (Β’ 3716).

4. Την υπό στοιχεία 47542 ΕΞ 2025/19.03.2025 κοινή απόφαση του Πρωθυπουργού και του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών «Ανάθεση αρμοδιοτήτων στον Υφυπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Γεώργιο Κώτσηρα» (Β’ 1327).

5. Την υπό στοιχεία ΥΠ 660/30.04.2024 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Καθορισμός ειδικότερων τεχνικών και λεπτομερειακών θεμάτων σχετικά με τη λειτουργία του Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών του άρθρου 31 του ν. 5075/2023 (Α’ 206)» (Β’ 2792).

6. Tην υπ’ αρ. 20478/19.3.2026 εισήγηση της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, σύμφωνα με την οποία δεν προκαλείται πρόσθετη δαπάνη σε βάρος του κρατικού προϋπολογισμού.

7. Tην υπό στοιχεία ΓΔΟΑΤΑΠ 53/23.3.2026 εισήγηση της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Αναπτυξιακής Πολιτικής του Υπουργείου Εσωτερικών, σύμφωνα με την οποία δεν προκαλείται δαπάνη σε βάρος του κρατικού προϋπολογισμού.

8. Το γεγονός ότι με τις διατάξεις της παρούσας τροποποιούνται οι διοικητικές διαδικασίες στο ΕΜΔΔ-ΜΙΤΟΣ με αριθμό Μοναδικού Αναγνωριστικού Κωδικού (ΜΑΚ):

α) 928439 και τίτλο: «Διαδικασία βεβαίωσης και είσπραξης του προστίμου περί μη υποβολής υπεύθυνης δήλωσης στο Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών»,

β) 517214 και τίτλο: «Δήλωση Καθαρισμού Οικοπέδου»,

γ) 242991 και τίτλο: «Διενέργεια ελέγχου και επιβολής κυρώσεων σχετικά με την υποχρέωση καθαρισμού οικοπέδου», αποφασίζουμε:

Άρθρο 1

Αντικείμενο

Αντικείμενο της παρούσας είναι ο καθορισμός των μέτρων προληπτικής πυροπροστασίας ιδιοκτησιών και των υποχρεώσεων καθαρισμού οικοπεδικών και ακάλυπτων χώρων, της διαδικασίας υποβολής δηλώσεων, καθώς και των ειδικότερων θεμάτων σχετικά με τη διενέργεια ελέγχων από τις αρμόδιες αρχές, τη διαδικασία επιβολής, βεβαίωσης και είσπραξης των προβλεπόμενων διοικητικών προστίμων, της διαδικασίας υποβολής ένστασης και κάθε άλλης αναγκαίας λεπτομέρειας για την ορθή και αποτελεσματική εφαρμογή των διατάξεων περί του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας των άρθρων 53Α και 53ΙΔ του ν. 4662/2020 (Α’ 27).

Άρθρο 2

Ορισμοί - Γενικές αρχές

1. Για τις ανάγκες της παρούσας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:

α) «Ακάλυπτος χώρος»: είναι ο χώρος του οικοπέδου που δεν δομείται. Περιλαμβάνει τον υποχρεωτικώς ακάλυπτο και τους προαιρετικούς ακάλυπτους χώρους.

αα) «Υποχρεωτικός ακάλυπτος χώρος του οικοπέδου»: είναι ο χώρος που δεν δομείται και παραμένει ακάλυπτος λόγω εφαρμογής του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου, τήρησης των υποχρεωτικών αποστάσεων από τα όρια του οικοπέδου και συμμόρφωσης προς το επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης της περιοχής.

αβ) «Προαιρετικός ακάλυπτος χώρος του οικοπέδου»: είναι ο χώρος που αφήνεται αδόμητος πέραν του υποχρεωτικώς ακαλύπτου.

β) «Ακίνητο»: είναι το έδαφος ή τμήμα αυτού που αποτελεί αυτοτελές και ενιαίο αντικείμενο δικαιώματος, καθώς και, κατά περίπτωση, το οικόπεδο ή γήπεδο μετά των επ’ αυτού κτισμάτων και εγκαταστάσεων.

γ) «Γήπεδο»: είναι η συνεχόμενη έκταση γης που αποτελεί αυτοτελές και ενιαίο ακίνητο και ανήκει σε έναν ή σε περισσότερους κυρίους εξ αδιαιρέτου, σε περιοχή εκτός εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου ή εκτός ορίων οικισμού.

δ) «Διαμορφωμένος και συντηρημένος κήπος» είναι ο ακάλυπτος χώρος οικοπέδου ή γηπέδου που έχει διαμορφωθεί τεχνικά ως χώρος πρασίνου ή κηποτεχνίας, με οργανωμένη φύτευση ή διαστρωμένες φυτεμένες ή μη (φυλλόστρωμα) επιφάνειες και συντηρείται συστηματικά, ώστε να μην αναπτύσσεται ανεξέλεγκτη αυτοφυής βλάστηση ή άλλη καύσιμη ύλη.

ε) «Ιδιοκτήτης»: νοείται κάθε πρόσωπο που έχει δικαίωμα κυριότητας επί του ακινήτου ή των χώρων της παρ. 1 του άρθρου 3, ανεξαρτήτως του είδους αυτής, συμπεριλαμβανομένου τόσο εκείνου που έχει την πλήρη κυριότητα όσο και του ψιλού κυρίου.

στ) «Κτίσμα ή κτίριο»: είναι η κατασκευή, που αποτελείται από χώρους και εγκαταστάσεις και προορίζεται για προσωρινή ή μόνιμη παραμονή του χρήστη.

ζ) «Οικόπεδο»: είναι η συνεχόμενη έκταση γης που αποτελεί αυτοτελές και ενιαίο ακίνητο και ανήκει σε έναν ή σε περισσότερους κυρίους εξ αδιαιρέτου και βρίσκεται μέσα σε εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο ή μέσα στα όρια οικισμού χωρίς σχέδιο.

η) «Οικοπεδικοί και λοιποί ακάλυπτοι χώροι»: είναι οι χώροι της παρ. 1 του άρθρου 3.

θ) «Συντήρηση»: είναι η περιοδική απομάκρυνση της νέας ξηρής ή αυτοφυούς βλάστησης, των φυτικών υπολειμμάτων και κάθε άλλης καύσιμης ύλης που επανεμφανίζεται στον χώρο μετά την ολοκλήρωση των εργασιών καθαρισμού, ώστε να διατηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου η κατάσταση μειωμένου καύσιμου φορτίου.

ι) «Φυτεμένες επιφάνειες»: είναι οι διαστρωμένες δομημένες επιφάνειες που έχουν φυσικό ή εμπλουτισμένο χώμα και βλάστηση ή υδάτινες επιφάνειες σε συνδυασμό μεταξύ τους.

2. Για την ανεύρεση των στοιχείων των υπόχρεων καθαρισμού και υποβολής σχετικών υπεύθυνων δηλώσεων, σύμφωνα με τα άρθρα 3 και 5 της παρούσας, ο οικείος δήμος, καθώς και οι Υπηρεσίες του Πυροσβεστικού Σώματος, δύνανται να αντλούν, να διασταυρώνουν ή να αξιοποιούν δεδομένα που τηρούνται στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας, στο Εθνικό Κτηματολόγιο, καθώς και σε κάθε άλλο διαθέσιμο πληροφοριακό σύστημα ή αρχείο του δημόσιου τομέα, στο πλαίσιο της διαλειτουργικότητας, ή που τελεί ήδη σε γνώση τους, ιδίως στοιχεία παροχών ύδρευσης ή ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου που τηρούνται από τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης, ιδίως σε περιοχές όπου δεν έχει ολοκληρωθεί η κτηματογράφηση.

Άρθρο 3

Πεδίο εφαρμογής

1. Οι ιδιοκτήτες, νομείς, επικαρπωτές, μισθωτές και υπομισθωτές μεριμνούν κάθε έτος από την 1η Απριλίου έως τη 15η Ιουνίου για την εκπλήρωση της υποχρέωσης καθαρισμού του άρθρου 4 και υποβολής υπεύθυνης δήλωσης του άρθρου 5, καθώς και για τη συντήρηση έως το τέλος της αντιπυρικής περιόδου (31η Οκτωβρίου), προς αποτροπή κινδύνου πρόκλησης πυρκαγιάς ή ταχείας επέκτασής της, σε οικοπεδικούς και λοιπούς ακάλυπτους χώρους που βρίσκονται σε:

α) Περιοχές εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων,

β) περιοχές εντός ορίων οικισμών χωρίς εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο,

γ) εκτάσεις (περιοχές) εντός ακτίνας εκατό (100) μέτρων από τα όρια των περ. α) και β), εφόσον δεν υπάγονται στη δασική νομοθεσία, σύμφωνα με τον δασικό χάρτη της περιοχής,

δ) εκτός σχεδίου γήπεδα με κτίσμα, εφόσον δεν υπάγονται στη δασική νομοθεσία, σύμφωνα με τον δασικό χάρτη της περιοχής.

2. Για τους σκοπούς της παρούσας, τα πρόσωπα της παρ. 1 θεωρούνται υπόχρεα για την τήρηση της υποχρέωσης καθαρισμού και συντήρησης. Σε περίπτωση ύπαρξης περισσοτέρων διαφορετικών προσώπων με μία εκ των ιδιοτήτων της παρ. 1, υπόχρεος είναι εκείνος που ασκεί τη νομή ή τη χρήση του ακινήτου ή των χώρων της παρ. 1, ιδίως ο νομέας, μισθωτής ή υπομισθωτής ή, ελλείψει αυτών, ο επικαρπωτής. Σε κάθε άλλη περίπτωση, η υποχρέωση βαρύνει τον ιδιοκτήτη του ακινήτου ή των χώρων της παρ. 1.

3. Σε κάθε περίπτωση συνύπαρξης περισσοτέρων υπόχρεων προσώπων από οιαδήποτε αιτία ή αδυναμίας εντοπισμού του υπόχρεου και των στοιχείων του σύμφωνα με την παρ. 2, τα πρόσωπα της παρ. 1 ευθύνονται εις ολόκληρον έναντι των αρμόδιων αρχών ελέγχου και επιβολής κυρώσεων της παρούσας, οι οποίες δύνανται να στρέφονται κατά οποιουδήποτε εξ αυτών.

Τυχόν έγγραφη συμφωνία μεταξύ των προσώπων της παρ. 1 περί διαφορετικής κατανομής της ευθύνης καθαρισμού, συντήρησης και υποβολής υπεύθυνης δήλωσης δύναται να προβληθεί με την ένσταση του άρθρου 10.

4. Υπόχρεοι κατά την έννοια της παρ. 1 είναι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, καθώς και οι φορείς του δημόσιου τομέα, σύμφωνα με την περ.

α) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α’ 143). Όταν υπόχρεος είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, οι υποχρεώσεις της παρούσας εκπληρώνονται από τον κατά νόμο ή κατά το καταστατικό εκπρόσωπό του. Όταν υπόχρεος είναι φορέας του δημόσιου τομέα της περ.

α) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014, οι υποχρεώσεις της παρούσας εκπληρώνονται από το κατά νόμο αρμόδιο όργανο ή από υπάλληλο του φορέα νομίμως εξουσιοδοτημένο προς τούτο. Για χώρους που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας και ανήκουν στην ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου, υπόχρεος είναι ο φορέας που ασκεί τη διοίκηση, διαχείριση ή εκμετάλλευσή τους, ενώ για χώρους που αποτελούν δημόσια κτήση, υπόχρεος είναι ο κατά περίπτωση αρμόδιος φορέας διοίκησης ή διαχείρισης αυτών.

Το δεύτερο εδάφιο εφαρμόζεται και για τους χώρους του τετάρτου εδαφίου.

5. Από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας εξαιρούνται:

α) Οι ανέκαθεν γεωργικώς καλλιεργούμενες εκτάσεις, ανεξάρτητα από το αν τελούν σε καθεστώς παύσης καλλιέργειας (αγρανάπαυση) και οι βοσκήσιμες γαίες κατά την έννοια του άρθρου 1 του ν. 4351/2015 (Α’ 164),

β) οι διαμορφωμένοι και συντηρημένοι κήποι ή φυτεμένες επιφάνειες ακάλυπτων χώρων κτιρίων, πολυκατοικιών και λοιπών εγκαταστάσεων,

γ) οι χώροι της παρ. 1 ή τμήματα αυτών που, λόγω μορφολογίας του εδάφους ή φυσικών εμποδίων, είναι αποδεδειγμένα απρόσιτοι για την εκτέλεση εργασιών καθαρισμού με συνήθη μέσα και εξοπλισμό,

δ) οι χώροι που αποτελούν δημόσια κτήση κατόπιν ειδικά αιτιολογημένου αιτήματος του φορέα διοίκησης ή διαχείρισής τους, κατά το οποίο οι εν λόγω χώροι:

δα) Τελούν υπό καθεστώς ειδικής προστασίας κατά την περιβαλλοντική ή δασική νομοθεσία και οι εργασίες καθαρισμού απαγορεύονται ή επιτρέπονται μόνο κατόπιν ειδικής άδειας, ή

δβ) λόγω της φύσης, του προορισμού ή της χρήσης τους, δεν είναι αντικειμενικά εφικτή η εκτέλεση των εργασιών καθαρισμού με συνήθη μέσα και μεθόδους, ή

δγ) η εκτέλεση των εργασιών καθαρισμού θα αντέβαινε στον κοινόχρηστο ή προστατευόμενο χαρακτήρα τους.

6. Για τους χώρους για τους οποίους εφαρμόζεται η απαλλαγή της περ.

ε) της παρ. 7Β του άρθρου 24 του ν. 2130/1993 (Α’ 62) υπόχρεος για την τήρηση της υποχρέωσης καθαρισμού και την υποχρέωση συντήρησης είναι ο αρμόδιος φορέας της Γενικής Κυβέρνησης κατά την έννοια της περ.

β) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α’ 143), που επέβαλε τον περιορισμό ή την απαγόρευση χρήσης.

Άρθρο 4

Εργασίες καθαρισμού

1. Σκοπός των εργασιών καθαρισμού είναι η απομάκρυνση και η μείωση της καύσιμης ύλης από τους χώρους της παρ. 1 του άρθρου 3, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος εκδήλωσης πυρκαγιάς, να αποτρέπεται η ταχεία εξάπλωσή της και να μειώνεται η δυνατότητα μετάδοσης αυτής σε όμορα οικόπεδα, γήπεδα ή κτίσματα.

2. Στις εργασίες καθαρισμού και συντήρησης περιλαμβάνονται ιδίως:

α) Η υλοτομία και απομάκρυνση ξερών ή σπασμένων δέντρων και κλαδιών, καθώς και των κλαδιών που βρίσκονται σε άμεση επαφή με κτίσμα,

β) η απομάκρυνση φυτικών υπολειμμάτων προϊόντων κλάδευσης και ξηρής φυτικής ύλης από το έδαφος, όπως κλαδιά, κλαδέματα σε θρυμματισμένη μορφή, ξηρά χόρτα, ξηρά καλάμια, συλλογή και απομάκρυνση πευκοβελόνας, ξερών φύλλων που βρίσκονται στο έδαφος,

γ) η αποκλάδωση της βάσης της κόμης των δέντρων και αύξηση του ύψους έναρξής της από την επιφάνεια του εδάφους ανάλογα με την ηλικία και το είδος τους,

δ) η αραίωση της θαμνώδους βλάστησης με τη δημιουργία αποστάσεων μεταξύ των θάμνων για τη διακοπή της οριζόντιας συνέχειας της καύσιμης ύλης,

ε) η απομάκρυνση εγκαταλελειμμένων:

εα) Απορριμμάτων,

εβ) εύφλεκτων, εκρήξιμων ή καυστών υλικών και αντικειμένων, όπως δοχεία με βενζίνη, διαλύτες, μπογιές, φιάλες υγραερίου, δοχεία υπό πίεση, λιπάσματα με βάση το νιτρικό αμμώνιο, έπιπλα, στρώματα, ξυλεία, ελαστικά αυτοκινήτων.

Η ασφαλής συλλογή και μεταφορά των υλικών και υπολειμμάτων καθαρισμού των περ. α) έως και ε) διενεργούνται σύμφωνα με το άρθρο 12. Οι εργασίες των περ. α) έως ε) εκτελούνται με την επιφύλαξη των άρθρων 10 και 11 του ν. 3937/2011 (Α’ 60) περί προστασίας ειδών χλωρίδας και ενδημικής βιοποικιλότητας.

Άρθρο 5

Υποβολή υπεύθυνης δήλωσης καθαρισμού

1. Οι υπόχρεοι, σύμφωνα με τις παρ. 1 έως 4, του άρθρου 3, μετά την ολοκλήρωση των ενεργειών καθαρισμού του άρθρου 4,υποβάλλουν έως τη 15η Ιουνίου κάθε έτους υπεύθυνη δήλωση στο Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών του άρθρου 53Α του ν. 4662/2020 (Α’ 27), μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Σε περίπτωση συνύπαρξης περισσοτέρων υπόχρεων προσώπων από οιαδήποτε αιτία αρκεί η υποβολή μίας υπεύθυνης δήλωσης από έναν εκ των υπόχρεων ανά ιδιοκτησία.

Ως προς το περιεχόμενο της υπεύθυνης δήλωσης, εφαρμόζονται τα οριζόμενα στην υπό στοιχεία ΥΠ 660/16.05.2024 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Καθορισμός ειδικότερων τεχνικών και λεπτομερειακών θεμάτων σχετικά με τη λειτουργία του Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών του άρθρου 31 του ν. 5075/2023 (Α’ 206)» (Β’ 2792).

2. Η υπεύθυνη δήλωση της παρ. 1 δύναται να υποβάλλεται με φυσικό τρόπο από τον υπόχρεο στο οικείο Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών ή στην κατά τόπο αρμόδια πυροσβεστική υπηρεσία, στις ακόλουθες περιπτώσεις αδυναμίας υποβολής ηλεκτρονικής δήλωσης:

α) Σε περιπτώσεις γενικευμένης δυσλειτουργίας ή μη διαθεσιμότητας της σχετικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας κατά το χρονικό διάστημα της παρ. 1,

β) υπόχρεων ηλικίας άνω των εξήντα επτά (67) ετών,

γ) ατόμων με Αναπηρία που διαθέτουν κάρτα αναπηρίας ή άλλο έγγραφο πιστοποίησης αναπηρίας που έχει εκδοθεί από τις αρμόδιες υγειονομικές επιτροπές του Κέντρου Πιστοποίησης Αναπηρίας (ΚΕ.Π.Α.), σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 3863/2010 (Α’ 115),

δ) λόγω ανωτέρας βίας ή έκτακτης ανάγκης, που επηρεάζουν την περιοχή του ακινήτου ή των χώρων της παρ. 1 του άρθρου 3 ή την κατοικία του υπόχρεου, όπως οι φυσικές καταστροφές.

Η συνδρομή των περιπτώσεων των περ. α) έως δ) αποδεικνύεται αποκλειστικά με την προσκόμιση των κατά περίπτωση αναγκαίων δικαιολογητικών ή άλλων επίσημων αποδεικτικών εγγράφων τεκμηρίωσης της αντικειμενικής αδυναμίας.

3. Οι υπεύθυνες δηλώσεις της παρ. 1 που ορίζονται με το Παράρτημα Ε, μαζί με τα τυχόν δικαιολογητικά του δευτέρου εδαφίου, που υποβάλλονται στα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών διαβιβάζονται αμελλητί στο γενικό πρωτόκολλο του οικείου δήμου, ο οποίος τα κοινοποιεί στην κατά τόπο αρμόδια Διοίκηση Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Νομού (ΔΙ.ΠΥ.Ν.) ή Διοίκηση Πυροσβεστικών Υπηρεσιών (ΔΙ.ΠΥ.), ενώ όσες υποβάλλονται στις πυροσβεστικές υπηρεσίες διαβιβάζονται αμελλητί στο γενικό πρωτόκολλο του οικείου δήμου. Ειδικότερα, σε περιοχές όπου δεν έχει ολοκληρωθεί η κτηματογράφηση και είναι αδύνατη η συμπλήρωση του Κωδικού Αριθμού Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ) στην υπεύθυνη δήλωση της παρ. 1, τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών διαβιβάζουν, σύμφωνα με τη διαδικασία του πρώτου εδαφίου, την υπεύθυνη δήλωση μαζί με τυχόν συντεταγμένες των ακινήτων ή των χώρων της παρ. 1 του άρθρου 3, συμβολαιογραφικές πράξεις, αντίγραφα τίτλων ιδιοκτησίας ακινήτων που έχουν εκδοθεί για οποιαδήποτε αιτία ή απόσπασμα κτηματολογικού διαγράμματος, συμπληρώνοντας την υπεύθυνη δήλωση μόνο κατά το μέρος που αφορά στα λοιπά στοιχεία των υπόχρεων. Στην περίπτωση αυτή, τα έγγραφα του δευτέρου εδαφίου επισυνάπτονται στην υπεύθυνη δήλωση και λογίζονται ως ισοδύναμος τρόπος απόδειξης των στοιχείων του ακινήτου ή των χώρων της παρ. 1 του άρθρου 3 αντί του ΚΑΕΚ. Τα στοιχεία δηλώνονται καθ’ υπόδειξη των υπόχρεων, οι οποίοι φέρουν την ευθύνη για τη δήλωση και την ακρίβειά τους, σύμφωνα με το άρθρο 3 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999, Α’ 45).

4. Οι υπόχρεοι, σύμφωνα με την παρ. 2 του παρόντος, εφόσον διαθέτουν ακίνητα ή χώρους της παρ. 1 του άρθρου 3 σε δήμο διαφορετικό από εκείνον της μόνιμης κατοικίας τους, υποβάλλουν την υπεύθυνη δήλωση της παρ. 1 είτε σε οποιαδήποτε πυροσβεστική υπηρεσία είτε στο Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών του δήμου, στα εδαφικά όρια του οποίου βρίσκεται το ακίνητο ή ο χώρος της παρ. 1 του άρθρου 3.

5. Σε περίπτωση γενικευμένης δυσλειτουργίας ή μη διαθεσιμότητας της ηλεκτρονικής πλατφόρμας κατά το χρονικό διάστημα της παρ. 1, ο οικείος δήμος και η κατά τόπο αρμόδια πυροσβεστική υπηρεσία κοινοποιούν αμελλητί τη δυσλειτουργία ή τη μη διαθεσιμότητα, με κάθε πρόσφορο μέσο, στη Διεύθυνση Προληπτικής Πυροπροστασίας του Αρχηγείου του Πυροσβεστικού Σώματος.

6. Σε περίπτωση άπρακτης παρέλευσης της προθεσμίας δήλωσης καθαρισμού, τεκμαίρεται η συναίνεση του υπόχρεου για τη διενέργεια αυτεπάγγελτου καθαρισμού του ακινήτου ή των χώρων της παρ. 1 του άρθρου 3 από τον οικείο δήμο και επιβάλλονται οι κυρώσεις του άρθρου 8.

Άρθρο 6

Αρμοδιότητες Δήμων

1. Οι Δήμοι ασκούν τις αρμοδιότητες ενημέρωσης των υπόχρεων καθαρισμού και συντήρησης οικοπέδων και λοιπών ακάλυπτων χώρων, υποβολής σχετικής υπεύθυνης δήλωσης, διενέργειας ελέγχων, επιβολής διοικητικών κυρώσεων και αυτεπάγγελτου καθαρισμού οικοπεδικών και λοιπών ακάλυπτων χώρων, σύμφωνα με τους όρους, τις προϋποθέσεις και τις διαδικασίες που καθορίζονται στα άρθρα 53Α και 53ΙΔ του ν. 4662/2020 (Α’ 27). Ειδικότερα:

α) Μεριμνούν, έως την 31η Μαΐου κάθε έτους, με κάθε πρόσφορο μέσο, για την ενημέρωση των υπόχρεων αναφορικά με το περιεχόμενο και τη διαδικασία τήρησης των υποχρεώσεων καθαρισμού, συντήρησης και υποβολής σχετικής υπεύθυνης δήλωσης, όπως με ανάρτηση στην ιστοσελίδα του δήμου, στον πίνακα ανακοινώσεων του οικείου δήμου, με αποστολή ενημερωτικού υλικού στην ταχυδρομική ή ηλεκτρονική διεύθυνση του υπόχρεου ή τυχόν αντικλήτου του, με ενημερώσεις από τα Μ.Μ.Ε., ενημερωτικές εκστρατείες στα καταστήματα του δήμου, των δημοτικών κοινοτήτων, σε τοπικούς φορείς, επιμελητήρια και συλλόγους, καθώς και με κάθε άλλο πρόσφορο μέσο ενημέρωσης σε επίπεδο δημοτικής κοινότητας,

β) διενεργούν δειγματοληπτικούς ελέγχους από τη 16η Ιουνίου έως την 31η Οκτωβρίου κάθε έτους, σε ποσοστό τουλάχιστον ίσο με πέντε τοις εκατό (5%) επί του αριθμού των υπευθύνων δηλώσεων, που έχουν υποβληθεί στο Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών του άρθρου 53Α του ν. 4662/2020, μέσω της ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, για τους χώρους της παρ. 1 του άρθρου 3, που κείνται εντός των ορίων της εδαφικής τους αρμοδιότητας, συντάσσοντας σχετική πράξη, σύμφωνα με το Παράρτημα Α,

γ) προβαίνουν, κατόπιν διαπίστωσης κατά τη διενέργεια ελέγχου, από υπαλλήλους των αρμόδιων διευθύνσεών τους ή των ελεγκτικών κλιμακίων της παρ. 5, μη εκπλήρωσης ή πλημμελούς εκπλήρωσης της υποχρέωσης καθαρισμού και συντήρησης των ακινήτων καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου, ή μη υποβολής υπεύθυνης δήλωσης καθαρισμού ή υποβολής ψευδούς υπεύθυνης δήλωσης, ή μη υπαγωγής στις εξαιρέσεις της παρ. 5 του άρθρου 3, στην επιβολή των κυρώσεων του άρθρου 8 και, εφόσον απαιτείται, στον αυτεπάγγελτο καθαρισμό του ακινήτου, και στις περιπτώσεις μη ανεύρεσης των στοιχείων των υπόχρεων, σύμφωνα με τις παρ. 3 και 4 του παρόντος και την παρ. 5 του άρθρου 5,

δ) ενημερώνουν το Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών του άρθρου 53Α του ν. 4662/2020, μέσω της ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας για τα αποτελέσματα των ελέγχων.

2. Για την επιλογή των ακινήτων που πρόκειται να ελεγχθούν δειγματοληπτικά, τα αρμόδια όργανα των δήμων ιεραρχούν την ανάγκη καθαρισμού των οικοπεδικών και λοιπών ακάλυπτων χώρων της παρ. 1 του άρθρου 3 και προβαίνουν στην χαρτογράφηση σημείων επέμβασης, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως τα κάτωθι κριτήρια:

α) Τη ζώνη μίξης δάσους - οικισμού,

β) την ευφλεκτότητα του είδους της δασικής βλάστησης, τη συνέχεια και την πυκνότητά της,

γ) τη γειτνίαση με δάση, δασικές εκτάσεις, πάρκα, άλση,

δ) τη γειτνίαση με ευαίσθητες εγκαταστάσεις, όπως νοσοκομεία, σχολεία, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων παιδικές κατασκηνώσεις, περιοχές μεγάλης συγκέντρωσης πληθυσμού, εκτάσεις με ειδικό καθεστώς προστασίας, όπως Εθνικά Πάρκα, εθνικοί δρυμοί, περιοχές Natura, καταφύγια άγριας ζωής, προστατευόμενα τοπία και προστατευόμενοι φυσικοί σχηματισμοί, αρχαιολογικοί χώροι, ιστορικοί τόποι, τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, βιομηχανικά πάρκα και εγκαταστάσεις με επικίνδυνα, εύφλεκτα, χημικά υλικά,

ε) την πυκνότητα δομημένου περιβάλλοντος και ύπαρξης πολλών οικοπεδικών και ακάλυπτων χώρων και γηπέδων με συνέχεια και πυκνότητα της φυτικής καύσιμης ύλης,

στ) την ύπαρξη εναερίων καλωδίων υψηλής ή μέσης τάσης,

ζ) τη συχνότητα εκδήλωσης πυρκαγιάς στην περιοχή,

η) τη δυσκολία στις οδούς απομάκρυνσης πληθυσμού και πρόσβασης οχημάτων έκτακτης ανάγκης.

3. Εντός πέντε (5) ημερών από την απόρριψη της ένστασης του υπόχρεου σύμφωνα με το άρθρο 10 ή από την άπρακτη παρέλευση της προθεσμίας άσκησής της, ο οικείος δήμος προβαίνει σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό των χώρων της παρ. 1 του άρθρου

3. Ειδικά για περιφραγμένους ή επαρκώς περιτοιχισμένους χώρους και σε περίπτωση μη συμμόρφωσης των υπόχρεων για καθαρισμό τους, ο οικείος δήμος αιτείται προς την κατά τόπο αρμόδια πυροσβεστική υπηρεσία τη διενέργεια αυτοψίας για τη διαπίστωση συνδρομής υψηλού κινδύνου πρόκλησης ή ταχείας επέκτασης πυρκαγιάς αποστέλλοντας το έγγραφο του Παραρτήματος Α. Σε περίπτωση που ο κίνδυνος αυτός διαπιστωθεί από την αρμόδια πυροσβεστική υπηρεσία, ο δήμος προβαίνει σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό των χώρων του δευτέρου εδάφιου, προς άρση του κινδύνου, καθώς και στην επιβολή των κυρώσεων του άρθρου 8.

4. Σε επείγουσες περιπτώσεις άμεσου και ιδιαίτερα υψηλού κινδύνου πρόκλησης ή ταχείας επέκτασης πυρκαγιάς, ο οποίος διαπιστώνεται με σχετικό έγγραφο της οικείας πυροσβεστικής υπηρεσίας, σύμφωνα με το Παράρτημα Β, επιτρέπεται, κατά παρέκκλιση της διαδικασίας της παρ. 3, ο αυτεπάγγελτος καθαρισμός από τον οικείο δήμο για την άμεση άρση του κινδύνου και η επιβολή των κυρώσεων του άρθρου 8.

5. Οι έλεγχοι που προβλέπονται στην παρούσα διενεργούνται από ελεγκτικά κλιμάκια των δήμων, τα οποία συγκροτούνται με απόφαση του Δημάρχου ή του αρμόδιου Αντιδημάρχου στον οποίο έχουν ανατεθεί αρμοδιότητες πολιτικής προστασίας.

Με την απόφαση του πρώτου εδαφίου καθορίζονται ιδίως:

α) Η αρμόδια υπηρεσία ή οι υπηρεσίες από τις οποίες προέρχονται τα μέλη των κλιμακίων,

β) η σύνθεση και η στελέχωση αυτών,

γ) ο ορισμός επικεφαλής και αναπληρωτή,

δ) η χωρική και καθ’ ύλην αρμοδιότητα, καθώς και κάθε άλλο αναγκαίο στοιχείο για τη λειτουργία τους. Η συγκρότηση και λειτουργία των ελεγκτικών κλιμακίων πραγματοποιείται με βάση τις προβλέψεις του Οργανισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας ή του Εσωτερικού Κανονισμού Λειτουργίας του οικείου δήμου, καθώς και σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, του Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων (ν. 3584/2007, Α’ 143) και της περ.

ε) της παρ. 1 του άρθρου 3 του ν. 5003/2022. Στα ελεγκτικά κλιμάκια δύνανται να συμμετέχουν τακτικοί υπάλληλοι των αρμόδιων υπηρεσιών του δήμου, περιλαμβανομένης, κατά περίπτωση, της Δημοτικής Αστυνομίας, εφόσον αυτή λειτουργεί στον οικείο δήμο. Η συμμετοχή στα ελεγκτικά κλιμάκια έχει αποκλειστικά δημόσιο και υπηρεσιακό χαρακτήρα. Δεν επιτρέπεται η σύμπραξη εθελοντικών οργανώσεων ή μεμονωμένων εθελοντών, ούτε η ανάθεση σε αυτούς, άμεσα ή έμμεσα, καθηκόντων ελέγχου, διαπίστωσης παραβάσεων ή σύνταξης διοικητικών πράξεων. Τα ελεγκτικά κλιμάκια ασκούν τις αρμοδιότητές τους σύμφωνα με τις αρχές της νομιμότητας, της αντικειμενικότητας και της χρηστής διοίκησης και συντάσσουν τις προβλεπόμενες εκθέσεις ή πράξεις στο πλαίσιο των καθηκόντων τους.

Άρθρο 7

Αρμοδιότητες υπηρεσιών Πυροσβεστικού Σώματος

1. Οι οικείες υπηρεσίες του Πυροσβεστικού Σώματος (Π.Σ.), μέσω των κατά τόπους αρμόδιων οργάνων τους:

α) Διενεργούν ελέγχους από τη 16η Ιουνίου έως την 31η Οκτωβρίου κάθε έτους, των χώρων της παρ. 1 του άρθρου 3, στους οποίους περιλαμβάνονται και αυτοί των Ο.Τ.Α. α’ και β’ βαθμού και των νομικών τους προσώπων, για τους οποίους έχουν υποβληθεί καταγγελίες κατά το χρονικό διάστημα από τη 16η Ιουνίου έως την 31η Οκτωβρίου κάθε έτους για μη τήρηση των μέτρων προληπτικής πυροπροστασίας, μέσω της ψηφιακής υπηρεσίας καταγγελιών που λειτουργεί στο Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας του άρθρου 53Α του ν. 4662/2020 (Α’ 27). Μετά τη διενέργεια αυτοψίας επιβάλλονται οι κυρώσεις του άρθρου 8 και συντάσσεται σχετική πράξη, σύμφωνα με το Παράρτημα Β,

β) προβαίνουν, κατόπιν αίτησης του οικείου δήμου και εφόσον διαπιστώνεται η συνδρομή υψηλού κινδύνου πρόκλησης ή ταχείας επέκτασης πυρκαγιάς, στη διενέργεια αυτοψίας σε περιφραγμένους ή περιτοιχισμένους χώρους της παρ. 3 του άρθρου 6, σύμφωνα με τα κριτήρια της παρ. 2 του ίδιου άρθρου, και αποστέλλουν στον οικείο δήμο έγγραφο, σύμφωνα με το Παράρτημα Β,

γ) προβαίνουν, κατόπιν διαπίστωσης κατά τη διενέργεια ελέγχου, μη εκπλήρωσης ή πλημμελούς εκπλήρωσης της υποχρέωσης καθαρισμού και συντήρησης των ακινήτων των υπόχρεων των παρ. 1 και 4 του άρθρου 3, στους οποίους περιλαμβάνονται και αυτοί των Ο.Τ.Α. α’ και β’ βαθμού και των νομικών τους προσώπων, κατά το χρονικό διάστημα από τη 16η Ιουνίου έως την 31η Οκτωβρίου κάθε έτους, ή μη υποβολής υπεύθυνης δήλωσης καθαρισμού ή υποβολής ψευδούς υπεύθυνης δήλωσης, ή μη υπαγωγής στις εξαιρέσεις της παρ. 5 του άρθρου 3, στην επιβολή των κυρώσεων του άρθρου 8 και στην ενημέρωση με κάθε πρόσφορο μέσο του οικείου δήμου για τη διενέργεια αυτεπάγγελτου καθαρισμού, εφόσον απαιτείται σύμφωνα με τις παρ. 3 και 4 του άρθρου 6,

δ) ενημερώνουν το Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών, μέσω της ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας για τα αποτελέσματα των ελέγχων.

2. Για τη διαπίστωση της επείγουσας περίπτωσης και της συνδρομής άμεσου και ιδιαίτερα υψηλού κινδύνου πρόκλησης πυρκαγιάς ή ταχείας επέκτασής της, λαμβάνοντας υπόψη τα κριτήρια της παρ. 2 του άρθρου 6, η κατά τόπο αρμόδια πυροσβεστική υπηρεσία αποστέλλει στον οικείο δήμο το έγγραφο του Παραρτήματος Β.

3. Στο πλαίσιο των ελέγχων των καταγγελιών, τα αρμόδια όργανα του Π.Σ. προβαίνουν στην αξιολόγηση αυτών λαμβάνοντας υπόψη το σύστημα κριτηρίων ιεράρχησης ελέγχων της παρ. 2 του άρθρου 6.

4. Οι καταγγελίες κρίνονται ως εξής:

α) «Αρχειοθετημένες», όσες είναι προδήλως αβάσιμες, αστήρικτες, ακατάληπτες, αόριστες ή αθεμελίωτες και οι καταγγελίες που αφορούν σε ακίνητα που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53Α του ν. 4662/2020, ενώ

β) «Τυπικές», «Σοβαρές», «Πολύ σοβαρές» ή «Επείγουσες», ανάλογα με τα κριτήρια που συντρέχουν για κάθε περίπτωση και εξετάζονται κατόπιν διενέργειας αυτοψίας.

5. Για τις καταγγελίες που δεν υποβάλλονται μέσω της πλατφόρμας, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 53Α του ν. 4662/2020, αλλά υποβάλλονται με οποιοδήποτε άλλο μέσο, η εξέτασή τους πραγματοποιείται αποκλειστικά από την κατά τόπο αρμόδια πυροσβεστική υπηρεσία.

Άρθρο 8

Κυρώσεις

1. Οι δήμοι ή οι κατά τόπο αρμόδιες πυροσβεστικές υπηρεσίες επιβάλλουν στους υπόχρεους καθαρισμού και συντήρησης των ακινήτων τους διοικητικό πρόστιμο ενός (1,00 €) ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστο το ποσό των διακοσίων (200) ευρώ και μέγιστο το ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ, εφόσον διαπιστώσουν τη μη εκπλήρωση ή την πλημμελή εκπλήρωση της σχετικής υποχρέωσης, ενημερώνοντας παράλληλα τον υπόχρεο για τη δυνατότητα της παρ. 7.

2. Σε περίπτωση εφαρμογής των παρ. 3 και 4 του άρθρου 6 οι δήμοι προβαίνουν σε καταλογισμό της δαπάνης του αυτεπάγγελτου καθαρισμού του ακινήτου και της απομάκρυνσης των υλικών στους υπόχρεους, που δεν μερίμνησαν για την τήρηση των υποχρεώσεων αυτών.

3. Σε περίπτωση που διαπιστώνεται μη εκπλήρωση της υποχρέωσης υποβολής υπεύθυνης δήλωσης καθαρισμού, επιβάλλεται με πράξη του δήμου ή της οικείας πυροσβεστικής υπηρεσίας, διοικητικό πρόστιμο:

α) Πεντακοσίων (500) ευρώ στους υπόχρεους που δεν έχουν προβεί στις ενέργειες καθαρισμού,

β) εκατό (100) ευρώ στους υπόχρεους που έχουν προβεί σε καθαρισμό.

4. Ο καταλογισμός της παρ. 2 και η επιβολή των προστίμων των παρ. 1 και 3 διενεργούνται άπαξ από τον οικείο δήμο και την κατά τόπο αρμόδια πυροσβεστική υπηρεσία και επιβάλλονται στον υπόχρεο που προκύπτει κατά τα οριζόμενα στο άρθρο

3. Σε περίπτωση συνύπαρξης περισσότερων υπόχρεων από οιαδήποτε αιτία ή αδυναμίας εντοπισμού του υπόχρεου ή υπόχρεων προσώπων, οι κυρώσεις δύνανται να επιβάλλονται σε οποιοδήποτε από τα πρόσωπα του άρθρου 3, τα οποία ευθύνονται εις ολόκληρον.

5. Ο υπόχρεος, στον οποίο επιβλήθηκε πρόστιμο, δύναται να υποβάλει ένσταση, ενώπιον του οργάνου που εξέδωσε την πράξη επιβολής προστίμου, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 10.

6. Σε περίπτωση που διαπιστωθεί από τους δήμους ή τις οικείες πυροσβεστικές υπηρεσίες η υποβολή ψευδούς δήλωσης καθαρισμού, και με την επιφύλαξη της παρ. 7, ενημερώνονται από το όργανο που διαπίστωσε την ψευδή υποβολή αμελλητί οι αρμόδιες εισαγγελικές και δικαστικές αρχές. Η υποβολή ψευδούς δήλωσης στο Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας τιμωρείται με χρηματική ποινή πέντε χιλιάδων (5.000) ευρώ και φυλάκιση τουλάχιστον έξι (6) μηνών. Η ποινική δίωξη για ψευδή δήλωση δεν ασκείται πριν παρέλθει η δεκαήμερη προθεσμία υποβολής ένστασης κατά της πράξης επιβολής προστίμου. Η εμπρόθεσμη υποβολή ένστασης αναστέλλει την άσκηση ποινικής δίωξης μέχρι την έκδοση απορριπτικής απόφασης του αρμόδιου οργάνου.

7. Σε περίπτωση συμμόρφωσης του υπόχρεου προς την υποχρέωση καθαρισμού και συντήρησης, μετά από διαπίστωση παράβασης αυτών και εντός της προθεσμίας άσκησης ένστασης του άρθρου 10, το διοικητικό πρόστιμο της παρ. 1 μειώνεται κατά πενήντα τοις εκατό (50%). Η συμμόρφωση διαπιστώνεται κατόπιν επανελέγχου, ύστερα από γνωστοποίηση αυτής, με την ένσταση του άρθρου 10, από τον υπόχρεο στην αρχή που επέβαλλε την κύρωση. Ο επανέλεγχος διενεργείται από τα αρμόδια όργανα του δήμου ή της πυροσβεστικής υπηρεσίας.

Άρθρο 9

Διαδικασία επιβολής προστίμου

1. Η Πράξη Επιβολής Προστίμου συντάσσεται από το αρμόδιο όργανο των οικείων πυροσβεστικών υπηρεσιών ή των δήμων, εις τριπλούν, βάσει των Υποδειγμάτων των Παραρτημάτων Γ και Δ αντίστοιχα. Ένα (1) αντίγραφο της Πράξης Επιβολής Προστίμου κοινοποιείται στον υπόχρεο, ένα (1) τηρείται στο αρχείο της αρμόδιας υπηρεσίας και ο νόμιμος τίτλος βεβαίωσης στέλεχος αποστέλλεται στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. ή ΚΕ.ΦΟ.Δ.Ε., σε περίπτωση μη εξόφλησης, σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία του άρθρου 11.

2. Στην Πράξη Επιβολής Προστίμου καταχωρίζονται, υποχρεωτικά, η εκδούσα αρχή, ο αριθμός και η ημερομηνία έκδοσης της πράξης, τα προσδιοριστικά στοιχεία της ταυτότητας του παραβάτη: ονοματεπώνυμο, διεύθυνση, Α.Φ.Μ., Δ.Ο.Υ., Αριθμός Δελτίου Ταυτότητας ή Διαβατηρίου, ο χρόνος και ο τόπος τέλεσης της παράβασης, συνοπτική περιγραφή της διαπιστωθείσας παράβασης, τα στοιχεία του ακινήτου που αφορά, ταχυδρομική διεύθυνση και ΚΑΕΚ, και το ποσό της προβλεπόμενης κύρωσης.

3. Η Πράξη Επιβολής Προστίμου κοινοποιείται στον υπόχρεο:

α) Με δημοτικό ή πυροσβεστικό υπάλληλο, αντίστοιχα και κατά λόγο αρμοδιότητας και συναφή εγγραφή σε ειδικό βιβλίο, εφόσον τηρείται,

β) με θυροκόλληση, εάν δεν δέχεται να υπογράψει ο υπόχρεος,

γ) με ψηφιακό μέσο, εφόσον ο υπόχρεος έχει γνωστοποιήσει στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας ή στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων ή στον δήμο ή στην πυροσβεστική υπηρεσία την διεύθυνση του ηλεκτρονικού του ταχυδρομείου (email), ή

δ) με κάθε άλλο πρόσφορο μέσο.

Άρθρο 10

Διαδικασία υποβολής ένστασης

1. Κατά των προστίμων των παρ. 1 και 3 του άρθρου 8 ο ενδιαφερόμενος δύναται να υποβάλει ένσταση εντός αποκλειστικής προθεσμίας δέκα (10) ημερών από την κοινοποίηση της Πράξης Επιβολής Προστίμου, ενώπιον του οργάνου, που την εξέδωσε.

2. Στην περίπτωση επιβολής:

α) Των προστίμων των παρ. 1 και 3 από όργανο της οικείας πυροσβεστικής υπηρεσίας, η ένσταση υποβάλλεται στον Διοικητή Διοίκησης της οικείας Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Νομού (ΔΙ.Π.Υ.Ν./ΔΙ.Π.Υ.),

β) του προστίμου της παρ. 1 από το αρμόδιο όργανο του δήμου, η ένσταση υποβάλλεται στο γενικό πρωτόκολλου του οικείου δήμου.

3. Ειδικά για πρόστιμα που επιβάλλονται από τις υπηρεσίες του Π.Σ., η ένσταση δύναται να υποβάλλεται, και μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας για την υποβολή ενστάσεων επί πράξεων βεβαίωσης παράβασης αρμοδιότητας του Π.Σ., σύμφωνα με την υπό στοιχεία 43810 ΕΞ 2025/22.12.2025 κοινή απόφαση των Υπουργών Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Ηλεκτρονική υπηρεσία για την υποβολή ένστασης επί πράξεων βεβαίωσης παράβασης αρμοδιότητας του Πυροσβεστικού Σώματος Ελλάδας» (Β’ 6999).

4. Η απόφαση επί της ένστασης εκδίδεται εντός δέκα (10) εργάσιμων ημερών από την υποβολή της. Το όργανο, που εξέδωσε την Πράξη Επιβολής Προστίμου, εξετάζει κατά νόμο και ουσία την ένσταση και αποφαίνεται για την έγκριση ή την απόρριψή της ή τη μείωση του προστίμου της παρ. 1 του άρθρου 8 σύμφωνα με την παρ. 7 του ίδιου άρθρου. Μετά την απόφαση επί της ένστασης και την κοινοποίησή της στον ενιστάμενο με κάθε πρόσφορο μέσο εκκινεί εκ νέου και οριστικώς η προθεσμία καταβολής του προστίμου.

5. Μετά την άπρακτη παρέλευση της προθεσμίας των δέκα (10) ημερών για την υποβολή ένστασης ή, σε περίπτωση άσκησής της, μετά την απόρριψή της, και εφόσον έχει επιβληθεί το πρόστιμο της παρ. 1 του άρθρου 8, ο οικείος δήμος προβαίνει σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό εντός πέντε (5) ημερών με την επιφύλαξη των παρ. 3 και 4 του άρθρου 6.

Άρθρο 11

Διαδικασία βεβαίωσης και είσπραξης προστίμων

1. Τα έσοδα από τα πρόστιμα, που επιβάλει ο δήμος, και από την τυχόν δαπάνη αυτεπάγγελτου καθαρισμού λόγω μη συμμόρφωσης του υποχρέου, αποτελούν έσοδά του και εισπράττονται σύμφωνα με τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α’ 190).

Το αντίτιμο του προστίμου καταβάλλεται εντός δέκα πέντε (15) εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία κοινοποίησης της Πράξης Επιβολής Προστίμου, με καταβολή στον τραπεζικό λογαριασμό του δήμου και αναγραφή αιτιολογίας κατάθεσης «Α/Α Πράξης Επιβολής Προστίμου» ή στο ταμείο του δήμου.

2. Τα έσοδα από τα πρόστιμα, που επιβάλλονται από τις υπηρεσίες του Π.Σ. αποτελούν κατά πέντε τοις εκατό (5%) έσοδα του Τομέα Πρόνοιας Υπαλλήλων του Π.Σ. του Ταμείου Πρόνοιας Απασχολουμένων στα Σώματα Ασφαλείας και κατά ενενήντα πέντε τοις εκατό (95%) έσοδα του Δημοσίου.

Τα πρόστιμα, εισπράττονται ως δημόσια έσοδα στον Αναλυτικό Λογαριασμό Εσόδων (Α.Λ.Ε) 1560989001 «Λοιπά Πρόστιμα και Χρηματικές Ποινές» του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους κατά τα οριζόμενα στον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων, ως εξής:

α) Εντός δεκαπέντε (15) εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία κοινοποίησης της Πράξης Επιβολής Προστίμου, μέσω ηλεκτρονικού παράβολου (e-παράβολο) της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης (Γ.Γ.Π.Σ.Δ.Δ), που εκδίδεται είτε απευθείας από την ιστοσελίδα https://www.gsis. gr/eparavolo(Φορέας Ελληνικό Δημόσιο ή αρμόδιος φορέας επιβολής προστίμου) είτε από τα Κ.Ε.Π., είτε από τις Τράπεζες, είτε από τις κατά τόπους Δ.Ο.Υ.

β) Σε περίπτωση άπρακτης παρέλευσης της προθεσμίας καταβολής του προστίμου σύμφωνα με την περ.

α), η κατά τόπο αρμόδια πυροσβεστική υπηρεσία, εντός δεκαπέντε (15) εργάσιμων ημερών, αποστέλλει χρηματικό κατάλογο στην Α.Α.Δ.Ε., σύμφωνα με το άρθρο 2 του ν. 4978/2022 (Α’ 190) και την παρ. 1 του άρθρου 58 του ν. 5100/2024 (Α’ 49), για τη βεβαίωση και είσπραξη του διοικητικού προστίμου.

3. Η προθεσμία καταβολής του προστίμου αναστέλλεται, σε περίπτωση άσκησης ένστασης σύμφωνα με το άρθρο 10, από την υποβολή της και έως την κοινοποίηση της απόφασης επ’ αυτής.

Άρθρο 12

Συλλογή, μεταφορά και απόθεση προϊόντων καθαρισμού

1. Για τους σκοπούς συλλογής, μεταφοράς και απόθεσης των προϊόντων καθαρισμού και συντήρησης των περ. α) έως ε) της παρ. 2 του άρθρου 4 εφαρμόζεται ο Κανονισμός Καθαριότητας του οικείου δήμου, ο οποίος καταρτίζεται και εξειδικεύει τα προβλεπόμενα στην υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΔΑ/199776/2429/2021 κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Εσωτερικών «Δομή και ελάχιστο περιεχόμενο του Κανονισμού Καθαριότητας των Ο.Τ.Α. Α’ Βαθμού» (Β’ 5888), κατ’ εφαρμογή του άρθρου 65 του ν. 4819/2021 (Α’ 129).

2. Η υποχρέωση συλλογής και μεταφοράς των προϊόντων καθαρισμού και συντήρησης των περ. α) έως ε) της παρ. 2 του άρθρου 4 βαρύνει τα υπόχρεα πρόσωπα του άρθρου

3. Ο οικείος δήμος υποδεικνύει τα κατάλληλα σημεία απόθεσης, ανάλογα με το είδος των αποβλήτων ή την ύπαρξη τυχόν διαδημοτικής συνεργασίας, τα οποία δύνανται να περιλαμβάνουν, ιδίως: κάδους βιοαποβλήτων (καφέ κάδους), πράσινα σημεία, αδειοδοτημένες εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων, οργανωμένους χώρους συγκέντρωσης και τους προβλεπόμενους ειδικούς χώρους ιδίως για τα προϊόντα καθαρισμού της περ. ε) της παρ. 2 του άρθρου 4.

3. Κατ’ εξαίρεση, δύναται να προβλέπεται η συλλογή και μεταφορά των ως άνω υπολειμμάτων με μέσα του οικείου δήμου ή μέσω συμβεβλημένων με αυτόν φορέων, κατόπιν αιτήματος του υπόχρεου ή οίκοθεν και με δυνατότητα καταλογισμού της σχετικής δαπάνης σε αυτόν.

Οι υπόχρεοι δύνανται να υποβάλλουν αίτημα προς τον οικείο δήμο για:

α) Τη διενέργεια των εργασιών καθαρισμού, ή

β) τη συλλογή και μεταφορά των προϊόντων καθαρισμού, από τις αρμόδιες υπηρεσίες του δήμου ή από ιδιωτικό φορέα με τον οποίο ο δήμος έχει συνάψει σχετική σύμβαση, με δυνατότητα καταλογισμού της αντίστοιχης δαπάνης στους αιτούντες.

Η παρούσα εφαρμόζεται εφόσον ο οικείος δήμος διαθέτει τη δυνατότητα παροχής των σχετικών υπηρεσιών, λαμβανομένων υπόψη των επιχειρησιακών και οργανωτικών δυνατοτήτων του.

4. Στην περίπτωση αυθαίρετης απόθεσης των προϊόντων καθαρισμού των περ. α) έως δ) της παρ. 2 του άρθρου 4 σε κοινόχρηστους χώρους, ο οικείος δήμος προβαίνει στη συλλογή και μεταφορά των υλικών και επιβάλλει τις προβλεπόμενες κυρώσεις και τα πρόστιμα σύμφωνα με τον ισχύοντα Κανονισμό Καθαριότητας.

5. Στην περίπτωση των προϊόντων καθαρισμού και συντήρησης της περ. ε) της παρ. 2 του άρθρου 4 εφαρμόζεται ο Κανονισμός Καθαριότητας του οικείου δήμου.

6. Ο οικείος δήμος με κάθε πρόσφορο μέσο μεριμνά για την έγκαιρη και επαρκή ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τη διαδικασία αποκομιδής και απόθεσης των προϊόντων καθαρισμού, ιδίως ως προς τα επιτρεπόμενα σημεία εναπόθεσης, τις υποχρεώσεις των υπόχρεων, καθώς και τις συνέπειες σε περίπτωση αυθαίρετης απόθεσης.

Άρθρο 13

Τελικές διατάξεις

Με την παρούσα δε θίγονται οι διατάξεις:

α) Tου από 13/22.4.1929 π.δ. «Περί επικινδύνων οικοδομών» (Α’ 153).

β) Της υπό στοιχεία 21545 οικ. Φ.700.9/2024 απόφασης του Υφυπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Έγκριση της υπ’ αρ. 9/2024 πυροσβεστικής διάταξης με θέμα: Καθορισμός μέτρων και μέσων για την πρόληψη και αποφυγή εκδήλωσης πυρκαγιών σε δάση, δασικές, χορτολιβαδικές και αγροτικές εκτάσεις, πάρκα και άλση πόλεων και οικιστικών περιοχών, περιοχές με ειδικό καθεστώς προστασίας, λοιπούς χώρους που βρίσκονται πλησίον των εκτάσεων αυτών καθώς και σε οικοπεδικούς χώρους» (Β’ 2387).

γ) Της υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ/55904/2019/2023 κοινής απόφασης των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Εσωτερικών και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Κανονισμός πυροπροστασίας ακινήτων εντός ή πλησίον δασικών εκτάσεων» (Β’ 3475).

δ) Της υπό στοιχεία 12030 Φ.109.1/10.5.1999 κοινής απόφασης των Υπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης, Εθνικής Άμυνας, Οικονομικών, Γεωργίας, Υγείας και Πρόνοιας και Δημόσιας Τάξης «Ρύθμιση θεμάτων συνεργασίας του Πυροσβεστικού Σώματος με τις Ένοπλες Δυνάμεις, την Ελληνική Αστυνομία, τη Δασική Υπηρεσία, τους Ο.Τ.Α., τις Υγειονομικές Υπηρεσίες και άλλους φορείς και πρόσωπα που παρέχουν τις υπηρεσίες τους για την πρόληψη και καταστολή των δασικών πυρκαγιών» (Β’ 713).

ε) Των άρθρων 222 έως 225 και 245 έως 251 του ν. 3463/2006 (Α’ 114), καθώς και κάθε άλλης σχετικής διάταξης που αφορά στη διαδημοτική συνεργασία και στις αναπτυξιακές εταιρείες των Ο.Τ.Α. α’ βαθμού.

στ) Κάθε άλλης γενικής ή ειδικής νομοθετικής ή κανονιστικής πράξης που ρυθμίζει αρμοδιότητες ή υποχρεώσεις Υπουργείων, οργανισμών κοινής ωφέλειας, Ο.Τ.Α. α’ και β’ βαθμού και λοιπών φορέων του Εθνικού Μηχανισμού της παρ. 1 του άρθρου 7 του ν. 4662/2020 (Α’ 27), καθώς και θέματα συνεργασίας μεταξύ αυτών για την πρόληψη και αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών, όπως και της κείμενης νομοθεσίας περί πυροπροστασίας κτιρίων και εγκαταστάσεων ή τεχνικών και ενεργειακών υποδομών, στρατοπέδων και στρατιωτικών εγκαταστάσεων, προστασίας δασών και δασικών εκτάσεων, προστασίας του περιβάλλοντος και κάθε άλλης συναφούς αγροτικής, αρχαιολογικής, περιβαλλοντικής ή πολεοδομικής νομοθεσίας.

Άρθρο 14

Καταργούμενες διατάξεις

Από την έναρξη ισχύος της παρούσας καταργούνται:

α) Η υπό στοιχεία 21837 οικ. Φ.700.20/2024/23.4.2024 απόφαση του Υφυπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Έγκριση της υπ’ αρ. 20/2024 πυροσβεστικής διάταξης με θέμα: “Καθορισμός προληπτικών μέτρων πυροπροστασίας οικοπεδικών και λοιπών ακάλυπτων χώρων που βρίσκονται σε περιοχές εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων, εντός ορίων οικισμών χωρίς εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο, σε εκτάσεις που βρίσκονται εντός ακτίνας 100

μ. από τα όρια των ανωτέρω περιοχών, καθώς και σε εκτός σχεδίου γήπεδα με κτίσμα”» (Β’ 2695).

β) Η υπό στοιχεία ΥΠ1402/26-05-2025 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Καθορισμός της διαδικασίας βεβαίωσης και είσπραξης του προστίμου, της διαδικασίας ένστασης και κάθε άλλης αναγκαίας λεπτομέρειας για την εφαρμογή της παρ. 5 του άρθρου 53Α του ν. 4662/2020 (Α’ 27)» (Β’ 2689).

Άρθρο 15

Παραρτήματα

Προσαρτώνται στην παρούσα απόφαση και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της τα κάτωθι παραρτήματα:

«Παράρτημα Α»: Υπόδειγμα Φύλλου Ελέγχου καθαρισμού των ιδιοκτησιών για Δήμο.

«Παράρτημα Β»: Υπόδειγμα Φύλλου Ελέγχου καθαρισμού των ιδιοκτησιών για Πυροσβεστική Υπηρεσία.

«Παράρτημα Γ»: Πράξη Επιβολής προστίμου από Πυροσβεστική Υπηρεσία.

«Παράρτημα Δ»: Πράξη Επιβολής προστίμου από Δήμο.

«Παράρτημα Ε»: Υπεύθυνη Δήλωση καθαρισμού ιδιοκτησιών και λοιπών χώρων για Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών ή την Πυροσβεστική Υπηρεσία.

Άρθρο 16

Έναρξη ισχύος

Η ισχύς της παρούσας αρχίζει από τη δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Μαρούσι, 15 Απριλίου 2026

Οι Υπουργοί

Υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ

Υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΩΤΣΗΡΑΣ

Εσωτερικών ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΛΙΒΑΝΙΟΣ

Υφυπουργός Εσωτερικών ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ-ΠΕΤΡΟΣ ΣΠΑΝΑΚΗΣ

Ψηφιακής Διακυβέρνησης  ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ

Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΤΟΥΡΝΑΣ