Φορολογική αρθρογραφία

Άρθρο της Δ. Βαλτζή Ευθύνη του αναθέτοντος έναντι των εργαζομένων του εργολάβου/ υπεργολάβου μετά τον πρόσφατο Ν. 4554/2018

της Δέσποινας Βαλτζή

(Η Δέσποινα Βαλτζή είναι Ανώτερη Συνεργάτης της δικηγορικής εταιρείας "Β.Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ" https://www.vdilawfirm.com

Είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών και του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Εξειδικεύεται σε διάφορους τομείς του εμπορικού και εταιρικού δικαίου, σε συμβουλευτικό και δικαστηριακό επίπεδο, στις εμπορικές συμβάσεις και σε ζητήματα χρηματοδότησης και φορολόγησης επιχειρήσεων. Διαθέτει επίσης εμπειρία σε θέματα αστικού δικαίου, δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας, καθώς και σε συναλλαγές που σχετίζονται με ακίνητη περιουσία")

Έχει παρατηρηθεί πως η ανάθεση επιμέρους εξειδικευμένων, απαιτητικών ή επειγουσών εργασιών διαφόρων επιχειρήσεων, συνδεδεμένων και μη, σε ανεξάρτητους εξωτερικούς συνεργάτες (εργολάβους), έχει προσλάβει μεγάλες διαστάσεις στη σύγχρονη επιχειρηματική δραστηριότητα. Πιο συγκεκριμένα, σημαντικό ποσοστό εργαζομένων, προσλαμβάνονται μεν από τον εργολάβο, στην πραγματικότητα όμως παρέχουν την εργασία τους στις εγκαταστάσεις της αναθέτουσας επιχείρησης (εργοδότη) και μάλιστα υπό τη δική της γενική διεύθυνση και εποπτεία, δίχως ωστόσο, να συνδέονται με την επιχείρηση αυτή με κάποια σχέση εργασίας και δίχως να μπορούν να προβάλλουν κάποια αξίωσή τους απέναντί της.

Με τη θέσπιση του πρόσφατου νόμου 4554/2018 και συγκεκριμένα με το άρθρο 9 αυτού, με τίτλο «Ευθύνη αναθέτοντος, εργολάβου και υπεργολάβου έναντι των εργαζομένων», επιχειρήθηκε η αντιμετώπιση του προαναφερθέντος ζητήματος, με τίμημα, θα τολμούσαμε να πούμε, μια βαθιά ρωγμή στην αρχή της σχετικότητας των ενοχών.

i. Περιεχόμενο του άρθρου 9 ν. 4554/2018:

Η νέα ρύθμιση καθιερώνει την αλληλέγγυα και εις ολόκληρον ευθύνη του αναθέτοντος (δηλαδή κάθε φυσικού ή νομικού προσώπου που αναθέτει, στο πλαίσιο της επιχειρηματικής του δραστηριότητας, την εκτέλεση έργου ή τμήματος έργου, σε άλλο φυσικό ή νομικό πρόσωπο - εργολάβο), του εργολάβου και τυχόν υπεργολάβου έναντι των εργαζομένων των τελευταίων, για την καταβολή των οφειλόμενων αποδοχών, ασφαλιστικών εισφορών, καθώς και των τυχόν οφειλόμενων αποζημιώσεων απόλυσης που απορρέουν από τη συμβατική σχέση μεταξύ του αναθέτοντα και του εργολάβου για το συγκεκριμένο έργο ή τμήμα έργου. Η προαναφερθείσα εις ολόκληρον και αλληλέγγυα ευθύνη, ισχύει για τρία (3) έτη από τη λήξη της σύμβασης μεταξύ αναθέτοντα και εργολάβου. Μάλιστα η παραπάνω ρύθμιση αποτελεί αναγκαστικό δίκαιο και τα συμβαλλόμενα μέρη δεν μπορούν να αποκλείσουν την εφαρμογή της με ειδικότερη συμφωνία. Περαιτέρω, στην παρ. 4 του ως άνω άρθρου καθιερώνεται η υποχρέωση του εργολάβου να αποστέλλει κάθε μήνα στον αναθέτοντα αποδείξεις καταβολής των αποδοχών, τυχόν οφειλόμενων αποζημιώσεων απόλυσης και βεβαιώσεις καταβολής των ασφαλιστικών εισφορών των εργαζομένων του, καθώς και των εργαζομένων του υπεργολάβου σε περίπτωση υπεργολαβίας. Την ίδια υποχρέωση έχει και ο υπεργολάβος έναντι του εργολάβου.

Ο νόμος φαίνεται να καθιερώνει αυστηρή ευθύνη στο πρόσωπο του αναθέτοντος έργο/εργοδότη, δεδομένου μάλιστα ότι ουδεμία σχέση εργασίας συνδέει τον τελευταίο με τους εργαζόμενους, οι οποίοι έχουν προσληφθεί από τον εργολάβο και εν τοις πράγμασι είναι εξαιρετικά δύσκολο ο αναθέτων να ασκεί πλήρη έλεγχο αναφορικά με το αν ο εργολάβος είναι συνεπής στις υποχρεώσεις του έναντι των εργαζομένων του. Με την εν λόγω διάταξη, υποχρεώνεται, επομένως, ο αναθέτων έργο/εργοδότης, να ικανοποιήσει τυχόν χρηματικές αξιώσεις (μισθούς, ασφαλιστικές εισφορές, αποζημιώσεις) των εργαζομένων του εργολάβου (ή του υπεργολάβου του), δίχως όμως ο ίδιος να συνδέεται μαζί τους με κάποια συμβατική ενοχή.

Ως «αντιστάθμισμα» της παραπάνω ευθύνης του αναθέτοντος, προβλέπεται στην παρ. 5 του ίδιου άρθρου το δικαίωμα αναγωγής του αναθέτοντος έναντι του εργολάβου. Ειδικότερα, ο αναθέτων δύναται να αξιώσει από τον εργολάβο την επιστροφή τυχόν ποσών που αναγκάστηκε να καταβάλλει στους εργαζόμενους του τελευταίου, ως οφειλόμενους μισθούς κ.λ.π. Αντίστοιχα, το ίδιο δικαίωμα αναγωγής διατηρεί και ο εργολάβος έναντι του υπεργολάβου.

Το συγκεκριμένο άρθρο αποτελεί «εξαιρετικού» δικαίου διάταξη, αντίθετη στο σύστημα δικαίου και στην αρχή της σχετικότητας των ενοχών που διαπνέει το αστικό δίκαιο, βάσει της οποίας η σύμβαση κατ΄ αρχήν δημιουργεί δικαιώματα και υποχρεώσεις (ενοχές) μόνο για τα συμβαλλόμενα μέρη. H ρύθμιση αυτή εντάσσεται σε ένα σύνολο διατάξεων εξαιρετικής φύσεως που έχουν θεσπιστεί για την προστασία του πιο αδύναμου μέρους στην εκάστοτε βιοτική σχέση [1] , αλλά ταυτόχρονα διαφέρει ποιοτικά από αυτές κατά το ότι αφίσταται σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό από τη θεμελιώδη αρχή της σχετικότητας των ενοχών. Στην περίπτωση του υπό εξέταση άρθρου 9 ν. 4554/2018, η ευθύνη του αναθέτοντος δεν περιορίζεται από κάποιον παράγοντα, αλλά εκτείνεται σε όλο το ποσό της αξίωσης που έχουν οι εργαζόμενοι για το συγκεκριμένο έργο ή τμήμα έργου. Πρακτικά, στην περίπτωση που ο εργαζόμενος επιλέξει να στρέψει τις αξιώσεις του κατά του αναθέτοντος, ο τελευταίος υποχρεούται να καταβάλει το σύνολο των οφειλόμενων αποδοχών, εισφορών ή/και αποζημιώσεων που προκύπτουν από τη σχετική ανάθεση, ακόμη και εάν το ποσό αυτό υπερβαίνει τη συμφωνηθείσα αμοιβή του εργολάβου.

Εύλογα διερωτάται κανείς: σε τι διαφέρει άραγε ο εργοδότης σε σύμβαση κατασκευής οικοδομικού έργου (ΑΚ 702) που φέρει περιορισμένη ευθύνη για τους μισθούς των εργατών του εργολάβου μέχρι το ποσό που οφείλει στον εργολάβο, από τον αναθέτοντα της παρ. 1 του α. 9 ν. 4554/2018 που φέρει απεριόριστη ευθύνη; Αρκεί η λειτουργία του αναθέτοντος στο πλαίσιο της επιχειρηματικής δραστηριότητας για να δικαιολογήσει την επίταση της ευθύνης του; Απάντηση δεν δίνεται ούτε στην αιτιολογική έκθεση του νόμου.

Στην προκειμένη περίπτωση, αντιπαρατίθενται δύο (2) αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα, αυτό της προστασίας των εργαζομένων στην οποία μάλιστα αποβλέπει και η νέα διάταξη (όπως αυτό προκύπτει από την αιτιολογική της έκθεση) και εκείνο της αρχής της ελευθερίας των συμβάσεων η οποία διαπνέει το αστικό δίκαιο εν γένει. Η αιτιολογική έκθεση του νόμου δεν φαίνεται να σταθμίζει επαρκώς την προστασία των εργαζομένων με το καλώς νοούμενο επιχειρηματικό συμφέρον του αναθέτοντος, το οποίο πηγάζει ευθέως από το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας ως προς την οικονομική της έκφανση (α. 5 παρ. 1 Συντάγματος). Η θεσπιζόμενη διαδικασία ελέγχου συμμόρφωσης του εργολάβου από τον αναθέτοντα για την τήρηση της εργατικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας επιβαρύνει τον τελευταίο με σημαντικά διαχειριστικά κόστη και αυξάνει το επιχειρηματικό ρίσκο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την οικονομική ανάπτυξη.

ii. Ιδιαίτερα ζητήματα-Προβληματική:

1. Η έννοια του «έργου» και η διάκρισή της από την παροχή ανεξάρτητων υπηρεσιών:

Για την υπαγωγή στη διάταξη της παρ. 1 του α. 9 ν. 4554/2018 απαιτείται ανάθεση ενός «έργου ή τμήματος έργου» από τον αναθέτοντα στον εργολάβο. Σύμφωνα με την ΑΚ 681, σύμβαση έργου είναι η σύμβαση με την οποία ο ένας συμβαλλόμενος (εργολάβος) αναλαμβάνει την υποχρέωση να εκτελεί κάποιο έργο και ο αντισυμβαλλόμενος (εργοδότης) αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταβάλει ως αντάλλαγμα την συμφωνημένη αμοιβή. Η ανωτέρω διάταξη δεν παρέχει νομοθετικό ορισμό του έργου.

Ωστόσο, κατά την απολύτως κρατούσα άποψη σε θεωρία και κατά πάγια νομολογία γίνεται δεκτό ότι «έργο είναι το αποτέλεσμα μιας ανθρώπινης δραστηριότητας, το οποίο συνίσταται στη δημιουργία μιας νέας κατάστασης σε σχέση με αυτή που υπήρχε πριν από την τέλεση του έργου».

Το χαρακτηριστικό της σύμβασης έργου είναι η συμφωνία των μερών για την εκτέλεση κάποιου έργου από τον εργολάβο σε καθορισμένο ή όχι χρονικό διάστημα, ανεξαρτήτως του πόση και ποια εργασία θα απαιτηθεί για την περάτωση του έργου. Τα μέρη, δηλαδή, αποβλέπουν στην επίτευξη ορισμένου αποτελέσματος της εργασίας καθ’ όλο το χρόνο που αυτή παρέχεται, ήτοι στο έργο αυτό καθ’ εαυτό, το οποίο πρέπει να έχει αγοραία αξία αυτοτελή και ανεξάρτητη από την εργασία. Για το λόγο τούτο, άλλωστε, αφ’ ενός προβλέπεται ότι τον κίνδυνο του έργου μέχρι να γίνει η παράδοσή του στον εργοδότη φέρει ο εργολάβος (ΑΚ 698) και αφ’ ετέρου η σύμβαση έργου λύεται αυτοδικαίως με την ολοκλήρωση και παράδοση του έργου. Αντίθετα, όταν δεν συντρέχουν οι ανωτέρω προϋποθέσεις αλλά η συμφωνία των μερών αποβλέπει στην παροχή εργασίας αυτής καθ’ αυτής χωρίς τα μέρη να αποσκοπούν στην επίτευξη ενός αυθύπαρκτου αποτελέσματος και χωρίς η αμοιβή να συναρτάται με συγκεκριμένο παραδοτέο, τότε γίνεται λόγος για σύμβαση παροχής υπηρεσιών.

Σε κάθε περίπτωση, για τον ορθό χαρακτηρισμό μιας σύμβασης ως σύμβασης εργασίας ή έργου ή σύμβασης ανεξαρτήτων υπηρεσιών, ο οποίος αποτελεί κατ` εξοχήν έργο της δικαιοδοτικής λειτουργίας του δικαστηρίου, ερευνώνται οι όροι και οι πραγματικές συνθήκες εκτέλεσης της εργασίας, ενώ δεν ασκεί επιρροή ο νομικός χαρακτηρισμός που δίνεται σε αυτήν από τα μέρη.

Με δεδομένο ότι κατά τα ανωτέρω η υπό εξέταση ρύθμιση εντάσσεται σε ένα σύνολο διατάξεων εξαιρετικής φύσεως, η ερμηνεία της ως προς τις συμβάσεις που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής της πρέπει να είναι συσταλτική, έτσι ώστε να αποκλείεται η εφαρμογή της όταν τα πραγματικά περιστατικά δεν υποδεικνύουν σαφώς την ύπαρξη σύμβασης έργου. Συνεπώς ο εφαρμοστής του δίκαιου θα πρέπει να ερμηνεύσει την σύμβαση έργου στενά, προκειμένου να μειωθούν στο ελάχιστο οι υπαγόμενες στην εν λόγω διάταξη περιπτώσεις. Μια τυχόν διασταλτική ερμηνεία της «σύμβασης έργου», θα έθετε σημαντικά εμπόδια στις συναλλαγές, περιορίζοντας υπέρμετρα την ελευθερία επιχειρηματικής δράσης.

2. Η υποχρέωση του εργολάβου να αποκαλύπτει το εργατικό κόστος στον αναθέτοντα έργο/εργοδότη και οι βαρύτατες επιπτώσεις αυτής στην επιχειρηματικότητα:

Η νέα διάταξη, εκτός από την αντίθετη με την αρχή της σχετικότητας των ενοχών ευθύνη που καθιερώνει στο πρόσωπο του αναθέτοντος, προβλέπει και αυστηρές υποχρεώσεις εις βάρος του εργολάβου. Πιο συγκεκριμένα, υποχρεώνει τον εργολάβο να “αποκαλύπτει” στον αναθέτοντα έργο/εργοδότη, το σύνολο του εργατικού κόστους (μισθοί, ασφαλιστικές εισφορές) που απαιτείται για την επίτευξη του έργου, καθώς ο εργολάβος είναι υποχρεωμένος να προσκομίζει στον εργοδότη μηνιαίως αποδείξεις καταβολής των μισθών και ασφαλιστικών εισφορών των εργαζόμενων του.

Είναι προφανές ότι πέραν της γραφειοκρατικής διαδικασίας που συνεπάγεται η πρόβλεψη αυτή για τον εργολάβο, με τον τρόπο αυτό ο αναθέτων θα μπορεί εύκολα να υπολογίσει το κέρδος του εκάστοτε εργολάβου, με αποτέλεσμα τον περιορισμό της διαπραγματευτικής δύναμης του τελευταίου και την δέσμευση της ελευθερίας των οικονομικών συναλλαγών.

iii. Συμπεράσματα

Από τα ανωτέρω γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η νέα διάταξη είναι πολλαπλώς προβληματική και ασυμβίβαστη με την αρχή της σχετικότητας των ενοχών, ενώ παράλληλα διαστρεβλώνει την έννοια της σύμβασης έργου όπως αυτή ορίζεται στο αστικό δίκαιο.

Επιπλέον, η εν λόγω διάταξη φαίνεται να προσβάλει τον πυρήνα της συνταγματικά κατοχυρωμένης επιχειρηματικής ελευθερίας, πλήττοντας σοβαρότατα την ελεύθερη οικονομία και επιχειρηματικότητα.

Πέρα όμως από τα καίρια θεωρητικά ζητήματα που ανακύπτουν, και η εφαρμογή της διάταξης στην πράξη αναμένεται να οδηγήσει στην αποθάρρυνση της επιχειρηματικής δράσης και κατ’ επέκταση της απασχόλησης και συνεπώς σε αποτελέσματα αντίθετα από την αρχική βούληση και τον προστατευτικό σκοπό του νομοθέτη, αποβαίνοντας τελικά σε βάρος των συμφερόντων και των ίδιων των εργαζομένων.

Υποσημειώσεις (1)

Για να δείτε τις υποσημειώσεις θα πρέπει να είστε συνδεδεμένοι με τον λογαριασμό σας. Αν δεν έχετε λογαριασμό μπορείτε να δημιουργήσετε έναν δωρεάν πατώντας εδώ. Εναλλακτικά πατήστε εδώ για να συνδεθείτε με το λογαριασμό σας

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
το σχόλιο έχει διαγραφεί
21/05/2019 09:03:20

Το σχόλιο έχει διαγραφεί

Thales
21/05/2019 07:24:18

Κανενας δεν νοιαζεται για το δικαιο οπως το ξεραμε και οπως μεσες ακρες ειναι στην Δυση. Αυτο που τους ενδιαφερει ειναι οι υπαλληλοι των εργολαβων πχ στα Πανεπιστημια, στα Νοσοκομεια στην στις εργολαβιες καθαριοτητας των υπηρεσιων του Κρατους να γινονται ΔΥ δια της τεθλασμενης. Δεν κατεβαλε ας πουμε ο εργολαβος τα χρηματα στον υπαλληλο του??? οκ τα παιρνει απο τον αμεριμνο φορολογουμενο της διπλανης πορτας ενω ο κομματικος και πολιτικος απατεων-πατρωνας παιρνει την ψηφο.Κατι μεταξυ Βυζαντιου και Σοβιετ μαζι δηλαδη!!!

notis
21/05/2019 09:04:51

Κατά την έννοια του δικαίου όπως μέσες άκρες την ξέρουμε στη δύση κανένας δεν ενδιαφέρεται για την δίκαιη αμοιβή του εργαζόμενου και την προστασία του. Αυτό που ενδιαφέρει είναι η μεγιστοποίηση του κέρδους των εργοδοτών/εργολάβων/υπεργολάβων σε βάρος των εργαζομένων και η μετάθεση της ευθύνης από τον ένα στον άλλο με τελικό χαμένο τον πιο αδύναμο κρίκο της παραγωγής, τον εργαζόμενο, που άλλωστε είναι και ο μόνος που παράγει.

Thales
21/05/2019 10:33:05

Η παθογενεια των ΔΥ δεν θα πρεπει να μεταφερεται στους ΙΥ. Το αντιθετο θα επρεπε να συμβαινει για να διαμοιραζεται δικαιαιοτερα το οποιο εισοδημα ΣΕ ΟΛΟΥΣ. Ιδιως οταν μιλαμε για ανταγωνιστικες(μη μονοπωλιακες επιχειρησεις) που ειναι εξ ορισμου παραγωγικες. Οχι μονο προνομια στους χρυσοκανθαρους του δημοσιου που αμοιβονται απο το προσφιλες τους κρατος πατερουλη εξω απο τους κανονες της αγορας, μια αγοραςπου ειναι το ΘΕΜΕΛΙΟ ΚΑΙ Η ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ.Ενω το κρατος ειναι παρακολουθημα της οικονομιας. Καταργηση της μονιμοτητας στο δημοσιο και ατομικες συμβασεις εργασιας ορισμενου χρονου στο ειναι το ζητουμενο!!!Για δικαιοτερο εισοδημα στους περισσοτερους οπως γινεται στα κρατη δικαιου της Δυσης.

notis
23/05/2019 09:01:11

Χρυσοκάνθαροι του δημοσίου είναι όλοι οι εργολάβοι και υπεργολάβοι που συνάπτων συμβάσεις με το κράτος για να παρέχουν απαράδεκτες υπηρεσίες με απλήρωτους και ανασφάλιστους εργαζόμενους εκμεταλλευόμενοι το νομικό πλαίσιο που κάποιοι σαν κι εσάς προωθούν/διεκδικούν τριγυρίζοντας στους διαδρόμους της εξουσίας.

notis
23/05/2019 09:01:46

...συνάπτουν...

notis
23/05/2019 08:57:16

ανταγωνιστικες επιχειρησεις που ειναι εξ ορισμου παραγωγικες, χρυσοκάνθαροι του δημοσίου, αγορα που ειναι το ΘΕΜΕΛΙΟ ΚΑΙ Η ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, καταργηση της μονιμοτητας στο δημοσιο και ατομικες συμβασεις εργασιας ορισμενου χρονου, ... Στη σχολή του Σικάγου μαθητεύσατε; Δεν είχα αντιληφθεί ότι πίσω από το όνομα Thales κρύβεται ο Poul Thomsen.

Η πηγή του πλούτου και η βάση της οικονομίας είναι ο εργαζόμενος και χρυσοκάνθαροι όσοι εκμεταλλεύονται τον πλούτο που αυτός παράγει με την ιδιοποίηση του προϊόντος και την απλήρωτη εργασία.

Thales
23/05/2019 09:45:33

Ειναι ευθυνη κυριως του κρατους(που εκπροσωπει και την νομιμοτητα) να μην υπογραφει ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΕΣ και ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ συμβασεις με τις ιδιωτικες εταιρειες.Κατι που διαφαινεται οτι κανει κατα κορο και κατα συστημα. Και ειναι ευθυνη του κρατους να προστατευει το δημοσιο χρημα και οχι να δημιουργει οιονει ΔΥ απο την πισω πορτα. Η νομοθεσια αυτη ειναι ΑΝΤΙΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ γιατι φορτωνει το κοστος στο δημοσιο και καταδολιευει την οποια εργατικη νομοθεσια εχει απομεινει. Ειναι αυτονοητο!! οι ευθυνες για την μισθοδοσια του προσωπικου βαρυνουν την εταιρεια που τους προσελαβε και μονον.Αν δεν πληρωσε πχ τα δωρα η επιχειρηση ευθυνεται αυτη και μονο αυτη!!!! Επισης στο απυροβλητο (ως ειθισται) δεν θα πρεπει να ειναι οι υπογραφοντες του δημοσιου. Η απαραδεκτη ασυλια που απολαμβανουν απο το καθεστως πρεπει να λαβει τελος. Ιδιωτες ορκωτοι ελεγκτες θα πρεπει να παρακολουθουν ολα τα οικονομικα ανομηματα του κρατους πατρωνα και να τα δημοσιευουν στην Διαυγεια.

Διονύσης
21/05/2019 15:49:24

"κράτη δικαιου της Δυσης" ? αλήθεια Τι πίνεις ? πρέπει να είναι πολύ δυνατό !!